De Sede Vacante is de periode tussen het overlijden van de Paus
en het moment dat er een nieuwe Paus gekozen is.

- Tijdschema - Embleem - Camerlengo - Apostolische Kamer - Kardinalencollege -

De Sede Vacante van: 1958 - 1963 - 1978 - 1978 - 2005 -

- INLEIDING - Met de Italiaanse term Sede Vacante (Lat.: Sedisvacatio, ook wel Inter- regnum) wordt de periode aangeduid waarin de Zetel van Petrus vacant is: van het moment van het overlijden van de Paus tot aan het moment dat er een nieuwe Paus gekozen is. De periode tussen het overlijden en het begin van het Conclaaf wordt het Preconclaaf genoemd. Bestuur - Tijdens een Sede Vacante worden de noodzakelijke zaken geregeld door de Camerlengo, de Apostolische Kamer en het College van Kardinalen. De rolverdeling zou ruwweg als volgt kunnen worden gekarakteriseert: het Col- lege van kardinalen als parlement met de Deken als voorzitter, de Aposto- lische Kamer als dagelijks bestuur en de Camerlengo als voorzitter daarvan. Regels - De regels en procedures voor de tijd van de Sede Vacante, alsmede voor de verkiezing van een nieuwe Paus, zijn te vinden in de door Paus Johannes Paulus II op 22 februari 1996 afgekondigde apostolische constitutie Universi Dominici Gregis. De tekst van deze constitutie in het Italiaans - English - Deutsch Links - Wikipedia-artikelen: Sedisvacatie - Sedisvakanz - Sede Vacante

- TIJDSCHEMA - Het verloop van de gebeurtenissen tijden de Sede Vacante kan in vier periodes worden ingedeeld, lopend van het oude pontificaat, via het preconclaaf en het conclaaf, naar het nieuwe pontificaat: Oud pontificaat: Dag van het overlijden van de Paus De Camerlengo stelt officieel het overlijden vast en laat via de kardinaal-vicaris van Rome en de deken van het College van Kardinalen de stad en de wereld informeren. Tevens zorgt hij voor het verzegelen van de pauselijke vertrekken en het vernietigen van de pauselijke ring en zegels. Preconclaaf: 1e dag na het overlijden van de Paus: opbaring in de Sala Clementina Aldaar kunnen de prelaten van de Curie en andere medewerkers van het Vaticaan de overleden Paus de laatste eer bewijzen. - Tevens: Begin van de Novemdiales De negen dagen (lat.: Novemdiales) na de uitvaart en bijzetting van de overleden Paus zijn de officiële rouwdagen waarop in de Sint Pieter iedere dag een mis voor het zieleheil van de overleden Paus wordt opgedragen. 2e - 3e dag na het overlijden van de Paus: overbrenging naar St. Pieter Dit geschiedt in plechtige processie met deelneming van alle aanwezige kardinalen, prelaten en andere functionarissen. - Tevens: eerste Algemene Congregatie van het College van Kardinalen. 4e - 6e dag na het overlijden van de Paus: uitvaartplechtigheid Deze wordt gehouden op het plein voor de Sint-Pietersbasiliek, waar de deken van het College van Kardinalen in aanwezigheid van vorsten, staatshoofden, regeringsleiders en gelovigen van over de hele wereld de plechtige uitvaartmis celebreert. De liturgische kleur is rood. Aansluitend zal het lichaam van de overleden Paus in de crypte onder de Basiliek worden bijgezet. Conclaaf: 15e - 20e dag na het overlijden van de Paus: begin van het Conclaaf Na een speciale Mis voor het kiezen van de Paus (Lat.: Pro Eligendo Papa) in de Sint Pietersbasiliek, verzamelen de kiesgerechtigde kardinalen zich in de Capella Paolina en gaan vandaaruit, onder het zingen van de hymne Veni Creator Spiritus in plechtige processie naar de Sixtijnse Kapel. De deuren van de Sixtijnse Kapel worden gesloten (2005) 1e - 13e dag na het begin van het Conclaaf: Op de eerste dag vindt er 1 stemronde plaats, op elke volgende dag 4 stemronden: 2 's ochtends en 2 's avonds waarbij elke kardinaal 1 stem uitbrengt. Degene die als eerste 2/3 van de stemmen heeft is de nieuwe Paus, als hij op de vraag van de kardinaal-deken "accepteert U Uw verkiezing tot opperherder?" met "Accepto" beantwoordt. De stembiljetten worden nu zodanig verbrand dat ze witte rook opleveren, hetgeen voor de wachtende menigte buiten het teken is dat er een nieuwe Paus gekozen is! De schalen waarin de kardinalen hun stembriefjes deponeren (2005) (Is er na 13 dagen nog geen Paus gekozen, dan mogen de kardinalen be- sluiten een Paus te kiezen met een absolute meerderheid van de helft + 1 stem) Nieuw Pontificaat: De dag dat er een nieuwe Paus gekozen is De nieuw gekozen Paus krijgt provisorisch een witte toga aangemeten en zal in de pauselijke koorkledij verschijnen op de middenloggia van de Sint-Pie- tersbasiliek, waar hij tevoren is aangekondigd met de beroemde woorden: Annuntio vobis gaudium magnum: Habemus Papam: Eminentissimum ac Reverendissimum Dominum, Dominum N., Sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalem N. qui sibi nomen imposuit N.N. - Na een korte toespraak zal de nieuwgekozen Paus dan zijn eerste zegen Urbi et Orbi uitspreken. - De bijzondere taken en bevoegdheiden van de Camerlengo en van het College van Kardinalen zijn per direct beëindigd. De aankondiging en presentatie van paus Johannes Paulus II Links - www.conclaaf.nl - De procedure om een Paus te kiezen - Wikipedia-artikelen: Conclaaf - Konklave - Papal Conclave

- Het EMBLEEM tijdens een SEDE VACANTE - Beschrijving - Een baldakijn (Lat.: Conopeum, It.: Ombrellino) in de vorm van een half geopende parasol met gerende banen van rood en geel (goud) en een geschulpte rand van dezelfde kleuren in tegengestelde schikking met een staf van goud, waaroverheen twee schuin- gekruiste sleutels, de één van zilver de ander van goud, bijeengehouden door een rood koord. Symboliek - In het Sede Vacante-embleem staan de schuin- gekruiste sleutels voor de pauselijke bevoegdheden, die immers bij de dood van de Paus niet ophouden, maar alleen korte tijd niet uitgeoefend worden. De wereldlijke bevoegdheden, die gedurende die tijd door de Camerlengo worden uitgeoefend, worden van oudsher gesymboliseerd door het baldakijn, dat, zoals het in dit embleem geplaatst is, als het ware beschutting biedt aan de sleutels van het geestelijke gezag. Gebruik - Het baldakijn met de sleutels wordt tijdens de Sede Vacante gebruikt door de Camerlengo, de Apostolische Kamer, het College van Kardinalen, alsmede door enkele andere pauselijke instituten, en niet in de laatste plaats ter tijdelijke vervanging van het pauselijke embleem met de tiara. Geschiedenis - Het baldakijn in de vorm van een parasol werd in het nabije en verre Oosten al in zeer oude tijden gebruikt om heersers tegen de zon of de regen te beschutten. Ook los van dit doel, werd het baldakijn later vóór de heerser uit gedragen als symbolisch teken van zijn waardigheid. - Dit is hoogstwaarschijnlijk ook de oorsprong van het baldakijn dat onder de latijnse naam conopeum één van de twee eretekenen is, die verleend worden aan tot basiliek verheven kerken, namelijk om aldaar gereed te worden gehouden om de Paus op waardige wijze te kunnen ontvangen. - In de westerse iconografie komt het baldakijn met deze betekenis al in de voor-heraldische tijd voor, bijvoorbeeld op het bekende fresco waarop wordt uitgebeeld dat de Romeinse keizer Constantijn wereldlijke macht aan de Paus overdraagt. Als heraldisch wapenfiguur verschijnt het baldakijn pas in de 15e eeuw, en als symbool voor de Sede Vacante voor het eerst tijdens het Interregnum van 1521. 13e eeuws fresco in de Chiesa di Quattro Coronati in Rome, waarop is afgebeeld hoe Keizer Constantijn een tiara aan Paus Sylvester schenkt. Duidelijk is het baldakijn te zien, dat door een bisschop tussen hen in wordt gehouden. Literatuur - Bruno Bernard Heim: Kerkelijke heraldiek van 1270 tot Johannes Paulus II, Helmond 1979.

- CAMERLENGO van de H. ROOMSE KERK - Z.Em. Tarcisio kardinaal Bertone Camerlengo: Z.Em. Tarcisio kardinaal Bertone (s. 2007) Profiel - De Camerlengo van de H. Roomse Kerk (lat.: Sanctae Romanae Ecclesiae Camerarius) is het hoofd van de Apostolische Kamer, die tijdens het Interregnum de wereldlijke rechten en goederen van het Pausschap beheert. - De Camerlengo is dus nadrukkelijk geen "tussenpaus", want hij krijgt niet de beschikking over de bevoegdhe- den zoals die aan de Paus toekomen. Vaststelling - Direct na het overlijden van de Paus is het de taak van de Camerlengo om, in het bijzijn van de pauselijke ceremoniemeester, de leden, de secretaris en de kanselier van de Apostolische Kamer, officieel de dood van de Paus vast te stellen. - De laatste keer, bij het overlijden van Paus Johannes Paulus I in 1978, ge- beurde dat door middel van een eeuwenoud ritueel waarbij met een zilveren hamertje driemaal op het voorhoofd van de Paus wordt getikt daarbij vra- gende in het Latijn: "N.N. dormisne?" (vert.: "N.N. zijt gij dood?"). - Wanneer geen antwoord volgt verklaart de Camerlengo met de formule "Vere Papa N.N. mortuus est" (vert.: "Paus N.N. is waarlijk dood"), dat de Paus dood is. Dit feit zal dan door de kanselier van de Apostolische Kamer in een officiële overlijdensakte worden vastgelegd. - Na het overlijden van Paus Johannes Paulus II op 2 april 2005 schijnt het tikken met het hamertje achterwege te zijn gelaten en heeft de Camerlengo volstaan met het roepen van de doopnaam van de Paus. Bekendmaking - Het bericht van de dood van de Paus wordt door de Camerlengo doorge- geven aan de kardinaal-vicaris van de stad Rome, die dit bericht dan aan de bevolking van de stad meedeelt. Ook geeft de Camerlengo het bericht door aan de deken van het College van Kardinalen, die de kardinalen in kennis stelt en hen oproept zich naar Rome te begeven. Zegelring - Vervolgens neemt de Camerlengo de Vissersring van de hand van de Paus, welke hij samen met de overige zegelstempels in de eerstvolgende volledige vergadering van de Kardinalen onbruikbaar gemaakt. Verzegeling - Nadat eerst de privébezittingen van de overleden Paus verwijderd zijn, verzegelt de Camerlengo eerst de pauselijke slaapkamer en de pauselijke werkkamer, zodat het huispersoneel nog tot de dag van de bijzetting, wanneer het gehele Appartement verzegelt wordt, de tijd heeft om te vertrekken. Vervolgens neemt de Camerlengo ook symbolisch bezit van het Apostolisch Paleis in Vaticaanstad, het Paleis bij de Sint Jan van Lateranen en in Castel Gandolfo. De Camerlengo (rechts), verzegelt de hoofdingang van het pauselijk appartement, in het bijzijn van de de deken van de Apostolische Kamer, Mgr. Karel kasteel (links). Benoeming - De Camerlengo wordt voor het leven benoemd door de Paus. Samen met de kardinaal-vicaris van Rome en de Groot-Penitencier, is de Camerlengo de enige curieprelaat die na de dood van de Paus in functie blijft. Alle overige kardinalen zijn op dat moment van rechtswege van hun functies ontheven. Wapen en andere rechten - Voor de duur van de Sede Vacante mag de Camerlengo zijn persoonlijke wapen combineren met het embleem van de Sede Vacante. - Ook mag hij munten laten slaan en postzegels laten uitgeven met daarop zijn eigen, met het Sede Vacante-embleem gecombineerde wapen. Serie Euromunten met het wapen van de Camerlengo, uitgegeven tijdens de Sede Vacante van 2005 Geschiedenis - Zie bij de Apostolische Kamer.

- De APOSTOLISCHE KAMER - (Camera Apostolica) Camerlengo: Z.Em. Tarcisio kardinaal Bertone (sinds 2007) Vice-Camerlengo: Mgr. Paolo Sardi Deken: Mgr. Karel Kasteel Een lid van de Aposto- lische Kamer in koorkledij Kanselier: Mgr. Enrico Serafini Secretaris: Samenstelling - De Apostolische Kamer (Lat.: Camera Apostolica) staat onder leiding van de Camerlengo van de H. Roomse Kerk, bijgestaan door de Vice-Camerlengo, een deken, een kanselier en een secretaris. - De Camerlengo is altijd een kardinaal, de vier laatstgenoemde functionarissen zijn priesters met gelijke rang en voorrechten als de apostolische protonotarissen de numero. Taak - De Apostolische Kamer beheert tijdens de periode tussen het overlijden van de Paus en de keuze van een nieuwe Paus, de wereldlijke goederen en rechten van het Pausschap. Kledij - De Camerlengo gaat als kardinaal gekleed in de bij dat ambt horende kledij. - De vice-camerlengo, deken, kanselier en secretaris dragen, overeenkom- stig hun rang van apostolisch protonotaris de numero, als koorkledij een paarse toga, het rochet en daaroverheen een paarse mantelletta (een half- lang mouwloos bovenkleed) dragen met als hoofddeksel een zwarte biretta met rode pompoen. Op grond hiervan worden zij tot de zgn. prelates di mantelletta gerekend. Homepage: Camera Apostolica Geschiedenis - De Apostolische Kamer komt voort uit de reeds in de 11e eeuw bestaande Pauselijke Schatkamer (Lat: Camera Thesauria), die aanvankelijk alleen de schatkist in het Pauselijk Paleis beheerde, maar al spoedig het hele finan- ciële beheer van de inkomsten, giften en pauselijke domeinen, alsmede de uitgave van aalmoezen door de aartsdiaken omvatte. - Paus Gregorius VII stelde een kamerheer (It.: Camerlengo) aan als hoofd van de Apostolische Kamer, die vanaf begin 13e eeuw verantwoordelijk werd voor het beheer van het pauselijke hof en het personeel van de Curie. - Paus Gregorius X bepaalde in 1274 dat de Camerlengo bij de dood van de Paus niet hoeft af te treden, zoals wel alle overige hoge curie-functionaris- sen dat moeten doen. - Met het einde van de Kerkelijke Staat in 1870 verloor de Apostolische Kamer haar functie, maar Paus Pius X reorganiseerde haar en gaf haar de huidige bevoegdheden, die alleen voor de tijd van het Interregnum gelden.

- Het COLLEGE van KARDINALEN - Inleiding - Het College van Kardinalen heeft tijdens een Sede Vacante enkele bijzon- dere taken en bevoegdheden, met als belangrijkste het voorbereiden van het kiezen van een nieuwe Paus. - Daarnaast worden door dit College ook de kerkelijke en geestelijke zaken geregeld, maar alleen voor zover ze geen uitstel dulden. Het College heeft uitdrukkelijk niet de bevoegdheid om te beschikken over zaken die aan de Paus zijn voorbehouden. - Door voorgaande Pausen uitgevaardigde wetten en regels mogen dan ook op geen enkele wijze worden aangepast of gewijzigd (Lat.: sede vacante nihil innovetur). Taken - Concreet moet het College van Kardinalen tijdens een Sede Vacante de volgende dingen regelen: * Dag, uur en manier bepalen waarop het lichaam van de overleden Paus naar de Sint Pieter zal worden overgebracht om daar te worden opgebaard. * De voorbereidingen treffen voor de uitvaartplechtigheden van de overle- den Paus. * Er voor zorgen dat de Vissersring en de zegels van de Paus vernietigd worden. * Door loting kamers aan de kiesgerechtigde kardinalen toewijzen. * Dag en uur voor het begin van het Conclaaf bepalen. Vergaderwijze Er zijn twee manieren waarop het College van Kardinalen bijeenkomt: 1. In Algemene Congregatie, waaraan alle aanwezige kardinalen, behalve diegenen die ouder zijn dan 80, moeten deelnemen. de Algemene Congre- gatie staat onder voorzitterschap van de kardinaal-deken en vindt volgens de traditie plaats in de Sala Bologna van het Apostolisch Paleis, maar wordt nu vanwege het grote aantal deelnemende kardinalen gehouden in de Syno- dezaal in de Aula Paulus VI. De kardinalen vergaderend in de synodezaal van de Aula Paulus VI tijdens de Sede Vacante van 2005 2. In Bijzondere Congregatie, bestaande uit de Camerlengo, bijgestaan door drie, door het lot bepaalde kardinaal-assistenten (telkens één kardi- naal-diaken, één kardinaal-priester en één kardinaal-bisschop), die elke drie dagen vervangen worden. Bijzondere Congregaties mogen slechts onder- geschikte onderwerpen behandelen. Geheimhouding - Tijdens de eerste Algemene Congregatie ontvangen alle kardinalen een exemplaar van de apostolische constitutie Universi Dominici Gregis, welke tevens hardop wordt voorgelezen. Vervolgens leggen alle aanwezige kardi- nalen een eed af waarbij ze beloven deze constitutie strikt te zullen naleven en uitvoeren en absolute geheimhouding te betrachten inzake alles wat op enigerlei wijze verband houdt met de keuze van een nieuwe Paus.

- De SEDE VACANTE van 1958 - 9 oktober: Paus Pius XII overlijdt op 82-jarige leeftijd in de zomerresidentie te Castel Gandolfo, na een pontificaat van 19 jaar. Camerlengo: Z.Em. Benedetto kardinaal Aloisi-Masella 25 oktober: Begin van het Conclaaf, waaraan 52 kardinalen deelnemen. 28 oktober: Na 11 stemronden wordt de 76-jarige patriarch van Venetië, Angelo kardi- naal Roncalli gekozen tot 261e Paus, waarna hij de naam Johannes XXIII aanneemt.

- De SEDE VACANTE van 1963 - 3 juni: Paus Johannes XXIII overlijdt op 81-jarige leeftijd in het pauselijk appartement in het Apostolisch Paleis, na een pontificaat van 5 jaar. Camerlengo: Z.Em. Benedetto kardinaal Aloisi-Masella Postzegel uitgegeven tijdens de Sede Vacante van 1963 19 juni: Begin van het Conclaaf, waaraan 78 kardinalen deelnemen. 21 juni: Met 58 van de 78 stemmen wordt de 65-jarige aartsbisschop van Milaan, Giovanni kardinaal Montini gekozen tot 262e Paus, waarna hij de naam Paulus VI aanneemt.

- De 1e SEDE VACANTE van 1978 - 6 augustus: Paus Paulus VI overlijdt op 80-jarige leeftijd in de zomerresidentie te Castel Gandolfo, na een pontificaat van 15 jaar. Camerlengo: Z.Em. Jean-Marie kardinaal Villot Voor- en achterzijde van een munt, geslagen op naam van de Camerlengo tijdens de Sede Vacante van 1978 12 augustus: Uitvaartmis op het Sint Pietersplein en aansluitend bijzetting van het lichaam van Paus Paulus VI in de crypte onder de Sint Pietersbasiliek. 25 augustus: Begin van het Conclaaf, waaraan 111 kardinalen deelnemen. 26 augustus: Met 99 van de 111 stemmen wordt de 65-jarige patriarch van Venetië, Albino kardinaal Luciani gekozen tot 263e Paus, waarna hij de naam Johannes Paulus I aannneemt.

- De 2e SEDE VACANTE van 1978 - 28 september: Paus Johannes Paulus I overlijdt op 65-jarige leeftijd in het pauselijk appartement in het Apostolisch Paleis, na een pontificaat van slechts 33 dagen. Camerlengo: Z.Em. Jean-Marie kardinaal Villot Voor- en achterzijde van een munt, geslagen op naam van de Camerlengo tijdens de Sede Vacante van 1978 4 oktober: Uitvaartmis op het Sint Pietersplein en aansluitend bijzetting van het lichaam van paus Johannes Paulus I in de crypte onder de Sint Pietersbasiliek. 15 oktober: Begin van het Conclaaf, waaraan 111 kardinalen deelnemen. 16 oktober: Na 8 stemronden wordt met 103 van de 111 stemmen de 58-jarige aartsbisschop van Krakau, Karol kardinaal Wojtyla gekozen tot 264e Paus, waarna hij de naam Johannes Paulus II aannneemt.

- De SEDE VACANTE van 2005 - 2 april: Paus Johannes Paulus II overlijdt op 84-jarige leeftijd in het pauselijk appartement in het Apostolisch Paleis, na een pontificaat van ruim 26 jaar. Camerlengo: Z.Em. Edoardo kardinaal Martínez Somalo 8 april: Uitvaartmis op het Sint Pietersplein en aansluitend bijzetting van het lichaam van Paus Johannes Paulus II in de crypte onder de Sint Pietersbasiliek. Postzegels uitgegeven tijdens de Sede Vacante van 2005 18 april: Begin van het Conclaaf, waaraan 115 kardinalen uit 52 verschillende landen deelnemen. 19 april: Na slechts 4 stemronden wordt de 78-jarige Prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer en Deken van het College van Kardinalen, Joseph kardi- naal Ratzinger gekozen tot 265e Paus, waarna hij de naam Benedictus XVI aanneemt.

© April 2005 -