Kerkel. hiŽrarchie
  Collegiale organen
 Religieuze
   gemeenschappen

 Lekenorganisaties


 Links
 Gastenboek
 over deze site



Home > Pausschap

Het Pausschap

Als plaatsbekleder van Christus en opvolger van de apostel Petrus
belichaamt en bevordert de Paus de eenheid onder
de kerken, de bisschoppen en de gelovigen.





- Het PAUSSCHAP -

Kerngegevens

Huidige Paus:



Wapen en Vlag:

Embleem:

Taak:



Status:




Functies:



Aanhef:
Aanspreektitel:

OfficiŽle titels:





Benoeming:
Ambtstermijn:
Ambtszetel:

Homepage:


Franciscus (Jorge Mario Bergoglio SJ)
Gekozen op 13 maart 2013




(Naast deze tekenen van het ambt, heeft
elke Paus ook een persoonlijk wapen en
een persoonlijke vlag)









Het handhaven en bevorderen van de eenheid onder de kerken, de bisschoppen en de gelovigen, alsmede het op mondiale schaal verkondigen van het geloof.

Religieus wereldleider en soeverein volkenrechtssubject
met volledige diplomatieke betrekkingen met 174 landen
en vertegenwoordigingen bij 33 internationale organisaties,
alsmede soeverein staatshoofd van de staat Vaticaanstad.

Bisschop van Rome,
Hoofd van de Rooms-Katholieke Kerk,
Staatshoofd van Vaticaanstad

Zijne Heiligheid de Paus
Heilige Vader; Uwe Heiligheid

Plaatsbekleder van Christus, Opvolger van de apostel Petrus, Opperherder van de Universele Kerk, Primaat van ItaliŽ, Aartsbisschop en Metropoliet van de Romeinse Kerkprovincie, Bisschop van Rome, Soeverein staatshoofd van Vaticaanstad, Servus Servorum Dei, Pontifex Maximus, Pater Patrum.

Uitverkiezing door de stemgerechtigde kardinalen
Voor het leven
Het Apostolisch Paleis in Vaticaanstad

www.vatican.va


Home > Pausschap - naar boven


Organogram Pausschap

Home > Pausschap - naar boven


- Het WAPEN van het PAUSSCHAP -


Beschrijving
- Het wapen van het Pausschap bestaat uit een rood veld met daarop twee schuingekruiste sleutels, de ťťn van zilver de ander van goud, met de handvatten naar beneden en de baarden naar boven gericht, bijeengehouden door een rood koord en bekroond door een pauselijke tiara van goud en zilver met een rode voering.

Symboliek
- Zie voor de symboliek van de tiara en de sleutels de uitleg bij het embleem van het Pausschap. De kleur rood geldt al sinds de Middeleeuwen als de kleur van
de Kerk en van het Pausschap.

Gebruik
- Dit wapen wordt overal gebruikt daar waar het Pausschap door een wapen gesymboliseerd kan of mag worden, alsmede om de soevereiniteit aan te geven, die de Paus over Vaticaanstad en de daarmee verbonden exterritoriale zones uitoefent.
- Aangezien dit het wapen van het Pausschap als instituut is, voert elke Paus ook een eigen persoonlijk wapen, bestaande uit zijn persoonlijke wapenschild, voorzien van de tekenen van zijn ambt. Tot en met paus Johannes Paulus II waren die tekenen identiek aan het embleem van het Pausschap, namelijk de tiara en de sleutels, maar sinds paus Benedictus XVI is de tiara vervangen door een mijter en is er het pauselijke pallium aan toegevoegd.


Home > Pausschap - naar boven


- De VLAG van het PAUSSCHAP -


Beschrijving
- De vlag van het Pausschap bestaat uit twee verticale banen, de baan aan de kant van de vlaggestok is geel, de ander wit, met op deze witte baan het embleem van het Pausschap met de tiara en de sleutels.

Gebruik
- Deze vlag wordt overal gebruikt daar waar het Pausschap door een vlag ge-
symboliseerd kan of mag worden, als-
mede om de soevereiniteit aan te geven, die de Paus over Vaticaanstad en de daarmee verbonden exterritoriale zones uitoefent.
- Aangezien dit de vlag van het Pausschap als instituut is, voert elke Paus daarnaast ook een eigen persoonlijke vlag. Die persoonlijke vlag is identiek aan die van het Pausschap, maar in plaats van het embleem van het Pausschap met de tiara en de sleutels, is op de witte baan het persoonlijke wapen van de betreffende Paus afgebeeld.

Geschiedenis
- In de 17e eeuw werd door de Pauselijke Staten een rode vlag met daarop een afbeelding van Christus aan het kruis met aan weerszijden de apostelen Petrus en Paulus gevoerd. In de 18e eeuw is dan sprake van een vlag met twee verticale banen in de kleuren rood en geel (tevens tot op de dag van vandaag de kleuren van de stad Rome), soms voorzien van de tiara en de sleutels. Het is echter goed mogelijk dat eerder sprake is van de pauselijke kleuren rood en geel (die voor velerlei doeleinden, zoals bijv. kokardes, gebruikt werden), dan van een specifieke vlag.
- Nadat Napoleon de Pauselijke Staten had ingenomen, bepaalde paus Pius VII op 16 maart 1808 dat voortaan geel en wit de nieuwe pauselijke kleuren zouden zijn. Deze nieuwe kleuren zijn mogelijk ontleend aan de sleutels uit het pauselijk embleem. Na 1815 verschijnt er dan ook een pauselijke vlag voor de zeevaart in deze kleuren, voorzien van de tiara en de sleutels, welke in 1825 officieel de burgerlijke vlag van de Pauselijke Staten werd. Tezelfdertijd werd waarschijnlijk door het leger te land een geheel witte vlag voorzien van het pauselijk embleem gebruikt. Deze vlaggen werden gebruikt totdat Italiaanse troepen in 1870 ook het laatste stuk van de Pauselijke Staten hadden ingenomen.
- Nadat de Paus Vaticaanstad als onafhankelijk territorium teruggekregen had, is de voormalige burgerlijke vlag van de Pauselijke Staten sinds 8 juni 1929 ook de officiŽle vlag van de staat Vaticaanstad.

Bronnen en Links
- Artikel met o.m. historische afbeeldingen: Flags of the World
- Toelichting op www.vatican.va


Home > Pausschap - naar boven


- Het EMBLEEM van het PAUSSCHAP -


Beschrijving
-Het embleem van het Pausschap bestaat uit twee schuingekruiste sleutels, de ťťn van zilver de ander van goud, met de handvatten naar beneden en de baarden naar boven gericht, bijeengehouden door een rood koord en bekroond door een pauselijke tiara van goud en zilver met een rode voering.

Symboliek
De betekenis van dit embleem wordt wel als volgt verklaard:
- De sleutels symboliseren de macht om te binden en te ontbinden, zoals die door Christus aan de apostel Petrus is verleend (Mattheus 16:19). De gouden sleutel aan de (heraldische) rechterzijde staat daarbij voor de macht die zich tot in de hemel uitstrekt, de zilveren sleutel aan de (heraldische) linkerzijde voor de macht over de gelovigen op aarde. De handvatten van beide sleutels zijn naar beneden gericht omdat zij in handen zijn van de Paus als Christus' plaatsbekleder op aarde. Hun baarden, die zijn uitgesneden in de vorm van een kruis om aan te geven dat dit alles door de kruisdood van Christus verkregen is, wijzen omhoog omdat de macht om de binden en te ontbinden tot in de hemel werking heeft. De beide sleutels zijn met een rood koord samengebonden om aan te geven dat ze gezamelijk verleend zijn en bij elkaar horen.
- De tiara symboliseert met zijn drievoudige kroon de heerschappij van de Paus over de strijdende, de lijdende en de triomferende Kerk, alsmede zijn drievoudig ambt als priester, herder en leraar, of ook zoals de oude kroningsformule het formuleert: als "Vader van de vorsten en koningen, de Bestuurder van de wereld en op aarde de Plaatsbekleder van onze Verlosser Jezus Christus"

Gebruik
- Dit embleem wordt overal gebruikt daar waar het Pausschap door een embleem gesymboliseerd kan of mag worden, alsmede om de soevereiniteit aan te geven, die de Paus over Vaticaanstad en de daarmee verbonden exterritoriale zones uitoefent.

Geschiedenis
- De sleutels verschenen eerstmaals in de 13e eeuw op kerkelijke vlaggen, munten en zegels en vervolgens in en naast de wapens van de Pausen, om tenslotte, zoals nu gebruikelijk is, schuingekruist achter of boven het pauselijk wapen te worden geplaatst.
- De tiara is waarschijnlijk voortgekomen uit een witte muts in de vorm van een suikerbrood (camelaucum of phrygium) die afkomstig was uit het Oosten. Een eerste kroon rondom deze muts verscheen eerstmaals tussen de 9e en de 11e eeuw, mogelijk omdat de Pausen in die tijd ook wereldlijke macht verkregen. De tweede kroon werd door paus Bonifatius VIII (1294-1303) toegevoegd en de derde tenslotte door paus Benedictus XI (1303-1304) of Clemens V (1305-1314). Sindsdien is de tiara met drie kronen het symbool van de pauselijke soevereiniteit en waardigheid. Als heraldisch ornament komt de tiara voor het eerst voor bij het wapen van paus Johannes XXII (1316-1334).
- Nadat paus Paulus VI reeds symbolisch afstand had gedaan van de tiara en paus Johannes Paulus I niet meer daarmee gekroond is, heeft tenslotte paus Benedictus XVI in 2005 ook afstand gedaan van de tiara in het pauselijk wapen en deze vervangen door een mijter. Of dit ook gevolgen heeft voor het embleem, het wapen en de vlag van het Pausschap als instituut is vooralsnog onbekend.


Bronnen en Links
- Bruno Bernard Heim: Kerkelijke heraldiek van 1270 tot Johannes Paulus II, Averbode/Helmond 1979.
- Paus Benedictus XVI laat tiara weg uit wapen


Home > Pausschap - naar boven


- De PAUSELIJKE KLEDIJ -


Paus Johannes Paulus II
met de rode saturno
en de witte overjas
Paus Benedictus XVI
met de rode saturno
Paus Benedictus XVI
met camauro, greco en tabaro
Net zoals voor alle hoge geestelijken, zijn er ook voor de Paus drie soorten kledij: de gewone dagelijkse kledij, koorkledij en liturgische kledij. Deze zullen hierna uitvoeriger besproken worden.

Dagelijkse kledij wordt gedragen wanneer er geen bijzondere gelegenheid is waarvoor het dragen van koorkledij of liturgische kledij vereist is.

Witte soutane
- Voor de Paus bestaat de dagelijkse kledij uit een volledig witte soutane met schoudermantel (pellegrina), een witte sjerp (fascia) van moirť-zijde en een wit zijden kalotje (zucchetto). De pauselijke soutane is bij plechtige gelegenheden voorzien van dubbele mouwen met 3 knopen, een toevoeging die voor alle andere prelaten in 1968 werd afgeschaft. Gecompleteerd wordt een en ander door een borstkruis (pectorale) en de pauselijke vissersring.

- Sinds wanneer pausen de zo kenmerkend geworden witte soutane dragen is niet met zekerheid bekend. De meeste bronnen geven aan dat dit gebruikelijk is sinds paus Pius V (pontificaat van 1566-1572), die lid was van de Dominicanerorde en ook na zijn keuze tot Paus het bij die orde horende witte habijt bleef dragen. Echter is een witte soutane onder de pauselijke koorkledij ook zichtbaar bij eerdere pausen, in elk geval sinds de late 15e eeuw.

Buitenshuis
- Buitenshuis draagt de Paus indien nodig 's winters een lange witte overjas en bij wat meer feestelijke of plechtige gelegenheden een lange rode cape met goudstiksel (tabaro).
- De witte overjas met een dubbele rij knopen wordt ook wel greco genoemd, het Italiaanse woord voor "griek", omdat deze jas de Romeinse clerus herinnerde aan de lange zwarte jas van orthodoxe priesters. In werkelijkheid kwam de jas kwam echter vanuit Frankrijk, waar hij douillette genoemd wordt, naar Rome. De pauselijke greca wordt gemaakt bij Gammarelli.

- Als hoofddeksel voor buitenshuis werd in vroeger eeuwen 's zomers een met goudstiksel versierde bolvormige rode hoed met een brede gebogen rand gedragen (de zgn. saturno) en 's winters een met wit bont gevoerd roodfluwelen hoofdkapje (de camauro).
- De camauro werd al in de 15e eeuw door pausen gedragen en voor het laatst door paus Johannes XXIII. De saturno werd door Johannes Paulus II in de jaren '80 van de 20e eeuw nog enkele keren gedragen. Geheel onverwacht heeft paus Benedictus XVI deze beide historische pauselijke hoofddeksels weer in ere hersteld (zie foto's).

- Vanouds droegen de pausen rode schoenen, die symboliseren dat de Paus in de schoenen van de heilige Petrus staat, in zijn voetspoor loopt en dat desnoods tot bloedens toe bereid is te doen. Onder paus Paulus VI raakte dit in onbruik, maar paus Benedictus XVI droeg opnieuw rode schoenen, die volgens een hardnekkig, maar onjuist gerucht vervaardigd zouden zijn door het Italiaanse modehuis Prada.

Kleermakers
- De dagelijkse kledij van de Paus wordt sinds 1922 gemaakt door de in 1798 opgerichte Romeinse firma Gammarelli. In oktober 2005 liet paus Benedictus XVI weten zijn kleding niet meer door Gammarelli te laten maken, maar door de firma Mancinelli, die hem als kardinaal reeds kleedde. Later is ook hij echter weer teruggekeerd tot de kleding van Gammarelli.




De winkel van de pauselijke kleermaker Gammarelli in Rome
met in de etalage de diverse pauselijke gewaden
(foto: Flamminio Photography, 2013)


Links en bronnen
- De kledij tijdens het Urbi et Orbi: roomskatholiek.wordpress.com
- Foto's en besprekingen van Papal clothing and liturgical practices
- Veel foto's van de diverse kledingstukken: Dappled Photos
- Website van de pauselijke kleermaker Gammarelli


Home > Pausschap - naar boven


- De pauselijke KOORKLEDIJ -


Paus Benedictus XVI in
de pauselijke koorkledij met
de rode zomermozetta
en de staatsiestola
Koorkledij wordt gedragen bij plechtige gelegenheden, zoals bijvoorbeeld de ontvangst van staatshoofden, en liturgische ceremoniŽn die niet tijdens de viering van de Eucharistie plaatsvinden.

Voor de Paus bestaat de koorkledij uit de witte soutane met daaroverheen een rochet (een met kant versierd halflang wit koorhemd met smalle mouwen) en een rode schoudermantel (mozzetta). Deze is in de zomer (van Pinksteren tot 31 oktober) van rode zijde en in de winter (van 1 november tot Pasen) van rood fluweel en afgezet met een witte bontrand. Tijdens de Paastijd kan een witte schoudermantel gedragen worden, van wit damast en afgezet met een witte bontrand.

Over dit alles heen wordt een borstkruis (pectorale) en de pauselijke staatsiestola gedragen. Die laatste is normaliter uitgevoerd in met gouddraad bestikte rode stof, maar kan ook weer tijdens de Paastijd vervangen worden door een wit exemplaar.

Daar waar voor andere prelaten het bij koorkledij behorende hoofddeksel de bonnet (biretta) is, droegen de Pausen een met wit bont gevoerd roodfluwelen kapje (camauro).

Het is niet precies bekend sinds wanneer de pausen deze koorkledij dragen. In elk geval is deze dracht al in de late 15e eeuw op afbeeldingen te zien. De staatsiestola kwam vanaf het midden van de 17e eeuw in gebruik en is sindsdien vaak tesamen met de koorkledij gedragen.



Paus Sixtus IV (1471-1484)


Paus Benedictus XIV (1740-1758)

Paus Paulus VI droeg de pauselijke koorkledij nog regelmatig, maar Johannes Paulus II deed het zelden meer en volstond meestal met alleen de pauselijke staatsiestola over de witte soutane. Paus Benedictus XVI heeft de hierboven beschreven pauselijke koorkledij echter weer volledig in ere hersteld, inclusief (sinds 2008) de witte variant voor tijdens de Paastijd:



Paus Benedictus XVI met witte
schoudermantel en staatsiestola


Gekleed in de pauselijke koorkledij werden de pausen eeuwenlang afgebeeld op talloze fresco's en schilderijen en in deze gewaden verschenen ze ook direct na hun keuze tot paus aan het volk.

Het was dan ook een breuk met een lange traditie, toen in 2013 de nieuwgekozen paus Franciscus niet meer in koorkledij, maar louter in de witte soutane op het balkon van de Sint-Pieter verscheen. Ook nadien zou hij de pauselijke koorkledij niet meer dragen en slechts volstaan met de witte soutane.


Links en bronnen
- De kledij tijdens het Urbi et Orbi: roomskatholiek.wordpress.com
- Foto's en besprekingen van Papal clothing and liturgical practices
- Veel foto's van de diverse kledingstukken: Dappled Photos


Home > Pausschap - naar boven


- De pauselijke LITURGISCHE KLEDIJ -


Liturgische kledij wordt gedragen tijdens het celebreren (of in geval van andere geestelijken ook concelebreren) van de H. Eucharistie.

Als opperherder van de Rooms-Katholieke Kerk droeg de Paus van oudsher de meest rijkversierde liturgische gewaden. Als gevolg van de liturgiehervorming die paus Paulus VI naar aanleiding van het Tweede Vaticaans Concilie doorvoerde, werd ook de pauselijke liturgie sterk versoberd en gemoderniseerd.

Een reeks specifiek aan de paus voorbehouden rituelen en kledingstukken werden afgeschaft, dit in overeenstemming met de nieuwe visie waarbij de Paus minder een absolute monarch en meer een primus inter pares van de bisschoppen is. Vanaf Paulus VI werden de liturgische gewaden dan ook geleidelijk aan soberder en moderner qua stijl.

Voor de Paus was de liturgische kledij sindsdien dan ook vrijwel hetzelfde als voor een aartsbisschop: over de soutane komt eerst het amict, dan de albe, bijeengehouden door de cingel, daaroverheen de stola en het kazuifel, en tenslotte het pallium. Sinds paus Benedictus XVI is het pallium dat de Paus draagt echter anders van vorm dan dat voor de aartsbisschoppen.

Als liturgisch hoofddeksel wordt een mijter gedragen en aangezien de Paus in alle gevallen de hoofdcelebrant is, draagt hij altijd een meer of minder rijk versierd exemplaar (Lat.: mitra pretiosa of mitra gemmata).



Paus Benedictus XVI gekleed in een koorkap
en met een grote mitre pretiosa
tijdens het Kerstvigilie 2011


In oktober 2012 herstelde paus Benedictus XVI onverwacht de fanon (ook wel fano) in ere. Dat is een wit-goud gestreepte schoudermantel die tijdens de pauselijke liturgie over het kazuifel, maar onder het pallium gedragen wordt.

De fanon was sinds de 13e eeuw exclusief aan de Paus voorbehouden, maar werd in het kader van de liturgische hervorming en versobering door paus Paulus VI afgeschaft. Paus Johannes Paulus II heeft dit kledingstuk in 1984 nog eenmaal gedragen tijdens een mis in de Romeinse kerk van Santa Cecilia in Trastevere.



Paus Benedictus XVI met de pauselijke fanon
en het nieuwste pauselijke pallium tijdens
een heiligverklaring in oktober 2012


Met het vernieuwde pallium, maar met name met het opnieuw in gebruik nemen van de fanon, bracht paus Benedictus opnieuw een onderscheid aan tussen de liturgische kledij voor de paus en die voor de overige aartsbisschoppen. Het is niet duidelijk geworden in hoeverre dit een bewuste breuk was met de na-conciliaire traditie, waarin de Paus 'slechts' als primus inter pares van het college van bisschoppen gezien werd.

Wat de bedoelingen van paus Benedictus XVI ook gewezen mogen zijn, zijn opvolger Franciscus heeft deze klassieke pauselijke gewaden en paramenten niet meer gedragen. Tijdens de liturgie draagt de huidige Paus bijna alleen nog sobere kazuifels en mijters in moderne stijl, zoals die onder paus Paulus VI in gebruik zijn gekomen.


Links en bronnen
- Toelichtingen bij de Liturgische veranderingen onder Benedictus XVI
- De kledij tijdens het Urbi et Orbi: roomskatholiek.wordpress.com
- Foto's en besprekingen van Papal clothing and liturgical practices
- Veel foto's van de diverse kledingstukken: Dappled Photos


Home > Pausschap - naar boven


- LINKS -


OfficiŽle homepage: English - Deutsch - Français


Overzicht van EWTN: The See of Peter

Wikipedia-artikelen: Nederlands - Deutsch - English - Français

Artikel uit de Catholic Encyclopedia (1911): The Pope

Geschiedenis van het Pausschap

Het Pauselijk Paleis in Avignon: www.palais-des-papes.com

De wapens van de Pausen sinds 1198: www.araldicavaticana.com

De "Jongeren van de Paus": www.papaboys.it


Individuele Pausen

Zie voor links betreffende de individuele Pausen:

- Franciscus - Benedictus XVI - Johannes Paulus II -

- Johannes Paulus I - Paulus VI - Johannes XXIII -

Pius IX: www.papapionono.it - www.piustheninth.com


Home > Pausschap - naar boven


© April 2005 -