- GOUDEN ROOS - Gouden Roos uit de 14e eeuw Inleiding - De Gouden Roos is één van de oudste pauselijke gunstbewijzen, die zowel aan personen als aan gebouwen en plaatsen is en wordt verleend. Verlening - De Gouden Roos wordt sinds 1759 alleen ver- leend aan katholieke vorstinnen die uitblinken in vroomheid of liefdadigheid of wegens verdiensten voor de Kerk. Voor hen is dit gunstbewijs het equivalent van de Orde van Christus, die immers alleen aan mannen verleend wordt. - Daarnaast wordt de Gouden Roos ook verleend aan relikwieën en heilig- dommen die verbonden zijn met de H. Maagd Maria. Uitvoering - De Gouden Roos wordt verleend in de vorm van een goudsmeedwerk van puur goud in de vorm van een natuurlijke roos, vaak versierd met edel- stenen. Begiftigden - De Gouden Roos werd in vroeger eeuwen re- gelmatig verleend, maar in de 20e eeuw nog maar zeer zelden. Paus Paulus VI heeft de roos in 1966 verleend aan het Mariaheiligdom van Guadaloupe in Mexico en paus Johannes Paulus II heeft haar slechts drie maal verleend, onder meer aan de Mariaheiligdommen Lourdes in Frankrijk en Czes- tochowa in Polen. Geschiedenis - De precieze oorsprong van de Gouden Roos is niet bekend, maar reeds in een document van paus Leo IX (1049-1054) uit 1049 blijkt dat de Gouden Roos toen reeds een bekend fenomeen was. - De Gouden Roos werd in vroeger eeuwen verleend aan katholieke vorsten en vorstinnen, andere katholieken notabelen en steden als erkenning van en waardering voor hun trouw in het geloof en aan de Kerk en de Paus. Ook werd de Gouden Roos verleend aan eerbiedwaardige kerken, heiligdommen en bedevaartplaatsen als teken van speciale eerbied en devotie. Links - Wikipedia-artikel: Golden Rose - Artikel in de Catholic Encyclopedia: Golden Rose (1909)

- AARTSBASILIEK - Inleiding - Aartsbasiliek (Lat.: Basilica Major) is een eretitel die alleen toekomt aan de vier hoofdkerk van Rome, te weten de Sint Pieter, de Sint-Jan van Latera- nen, de Sint Maria de Meerdere en de Sint Paulus buiten de muren, alsmede aan de basiliek van Sint-Fransiscus in Assisië. Deze vijf kerken worden ook wel patriarchale basilieken genoemd. De Heilige Deur van de Sint Pietersbasiliek in Vaticaanstad Onderscheidingstekenen - Een Aartsbasiliek heeft als bijzonder kenmerk dat er een pauselijk altaar, een pauselijke troonzetel en een Heilige Deur (Lat. Porta Sancta) is, die alleen in het Heilig Jaar geopend wordt. - Voorts mag een aartsbasiliek het pauselijk wapen voeren, dat meestal aan de voorgevel wordt aangebracht. Ook mogen in het wapen en het zegel van de kerk de gekruiste sleutels uit het embleem van het Pausschap word- en opgenomen. Dit om uitdrukking te geven aan de speciale band met de Heilige Stoel. - Tenslotte voert de pastoor van een aartsbasiliek de eretitel aartspriester. Geschiedenis - Het woord basiliek komt van het Griekse woord basiliké dat koninklijk betekent en dat meestal gebruikt werd in combinatie met woorden als hal of tempel. De Romeinen gebruikten dit woord al snel voor een grote ruimte met een hoog middenschip en twee zijbeuken, de basilica. Deze gebouwen hadden vaak een multifunctioneel karakter. - Nadat de Christenen in de 4de eeuw niet meer vervolgd werden, gingen zij over tot het bouwen van grote gebedsruimten die overeenkomsten vertoon- den met de basilica-gebouwen. Allengs werd zo het woord basiliek een aan- duiding voor grote kerkgebouwen. - In de 7de eeuw ontvingen vier hoofdkerken in Rome de titel "patriarchale basiliek". Dit waren de Sint-Pieter, de Sint-Jan van Lateranen, de Sint-Paul- us buiten de muren en de Sancta Maria Maggiore. - Sinds de 17de eeuw valt een aartsbasiliek direct onder de Paus, bezit zij bepaalde privileges en kon een bezoek aan alle patriarchale basilieken kon onder speciale omstandigheden een bijzondere aflaat opleveren. - Sinds het begin van de 18e eeuw worden de patriarchale basilieken in Rome aangeduid als basilicæ maiores (vert.: grote basilieken). In 1754 wordt de kerk van de H. Franciscus in Assisi eveneens tot basilica maior verheven en in 1909 ook nog de Santa Maria degli Angeli (Onze Lieve Vrouw ter Engelen), beter bekend als de Portiuncula, in Assisi. Links - Wikipedia-artikelen: Basiliek - Basilika - Basilica - Artikel in de Catholic Encyclopedia: Basilica (1907) - www.basiliek.nl

- BASILIEK - Inleiding - Basiliek (Lat.: basilica minor) is een eretitel die verleend wordt aan eerbiedwaardige kerken buiten Rome. Criteria - Om voor verheffing tot basilica minor in aanmerking te komen, dient de kerk een eerbiedwaardige ouderdom, aanzienlijke grootte of bijzondere schoonheid te hebben, alsmede over voldoende geestelijken en toereikende inkomsten te beschikken voor de plechtige viering van de eucharistie. Een andere voorwaarde is dat de kerk een veel vereerd reliek bezit of een druk bezochte bedevaartplaats is. Verlening - De eretitel wordt vaak verleend bij gelegenheid van een jubileum of een andere belangrijke gebeurtenis en geschiedt per pauselijke breve, na goed- keuring door de Congregatie voor de Eredienst. Onderscheidingstekenen - Een basiliek mag als onderscheidingstekenen aan de noordzijde van het altaar een conopeum (een half uitgeklapte parasol in de oude pauselijke kleuren geel-rood) en aan de zuidzijde een tintinnabulum (een ceremonieel klokje op een standaard) opstellen. Het conopeum diende vroeger om priesters tijdens processies te beschut- ten tegen zon en regen, waarbij het conopeum in de pauselijke kleuren be- stemd was voor als de Paus langs mocht komen. Het tintinnabulum werd gebruikt om de komst van processies aan te kondigen. - Voorts mag een basiliek een eigen wapen voeren, met in het schildhoofd het conopeum en het tintinnabulum gekruist en op een zwart veld. Dit wa- pen kan in Nederland door de Hoge Raad van Adel verleend worden. - Tenslotte mag de pastoor van een basiliek zich rector noemen en heeft hij het recht om bij de koorkledij over de superplie een zwarte schoudermantel (It.: mozzetta) te dragen. Links Conopeum en Tintinnabulum in de St. Jansbasiliek te 's Hertogenbosch en rechts een voorbeeld van een wapen van een basiliek Basilieken in Nederland: - De eerste kerk die in Nederland tot basilica minor werd verheven was in 1883 de Onze Lieve Vrouw van het Heilig Hart te Sittard. Nadien is nog 20 kerken deze eer te beurt gevallen, zodat Nederland nu in totaal 21 basilieken telt, te weten in: - Arnhem: Basiliek van St. Walburga (1964) - Boxmeer: Basiliek van de H. Petrus (2000) - Haarlem: Kathedrale Basiliek Sint Bavo (1948) - Hengelo: Basiliek van St. Lambertus (1997) - 's Hertogenbosch: Kathedrale Basiliek St. Jan Evangelist (1929) - Hulst: Basiliek van de H. Willibrordus (1935) - Laren: Basiliek van St. Jan (1937) - Maastricht: Basiliek van O.L.V. Tenhemelopneming (Sterre der Zee - 1933) - Maastricht: Basiliek van St. Servaas (1985) - Meerssen: Basiliek van het Heilig Sacrament (1938) - Oldenzaal: Basiliek van St. Plechelmus (1950) - Oosterhout: Basiliek van St. Jan de Doper (1977) - Oudenbosch: Basiliek van de H.H. Agatha en Barbara (1912) - Raalte: Basiliek van de H. Kruisverheffing (1992) - Schiedam: Basiliek van St. Liduina (1990) - Sittard: Basiliek van O.L. Vrouw van het H. Hart (1883) - Sint Odiliënberg: Basiliek van de H. Wiro, Plechelmus en Otgerus (1957) - Susteren: Basiliek van de H. Amelberga (2007) - Tubbergen: Basiliek van St. Pancratius (2000) - IJsselstein: Basiliek van de H. Nicolaas (1972) - Zwolle: Basiliek van O.L. Vrouw (1999) Geschiedenis - Zie voor de oorsprong van de basiliek de geschiedenis van de aartsbasiliek. - Sinds de tweede helft van de 18e eeuw wordt de eretitel basilica minor (vert.: kleine basiliek) door de Paus verleend aan bepaalde eerbiedwaardige kerken buiten Rome. Aanvankelijk lag daarbij de nadruk op de grootsheid en/ of de ouderdom van het kerkgebouw en op het aantal geestelijken, gelovig- en c.q. bedevaartgangers. Vanaf de jaren '70 van de 20e eeuw werd echter ook meer gekeken naar pastorale aspecten, zoals de uitvoering van de litur- gie, de vitaliteit van de geloofsgemeenschap en de betekenis voor de regio. Links - Wikipedia-artikelen: Basiliek - Basilika - Basilica - Artikel in de Catholic Encyclopedia: Basilica (1907) - basiliekenoverzicht - www.basiliek.nl

© Januari 2005 / Juni 2006