- DOELSTELLING -
Universeel
- De doelstelling van de pauselijke diplomatie is het bevorderen van het wel- zijn van de gehele mensheid en meer concreet het bevorderen van gerech- tigheid, vrede en respect voor de waardigheid en de rechten van de mens.
- Hiermee onderscheidt de Heilige Stoel zich van de nationale staten, want hun diplomatieke activiteiten zijn traditioneel in de eerste plaats gericht op het behartigen van het nationale eigenbelang, hoewel dat de laatste tijd langzaamaan verandert.
Positie
- Ondanks deze doelstelling is er tegen de diplomatieke rol van de Heilige Stoel soms bezwaar van mensen die menen dat de Kerk geen rol dient te spelen in de politiek. Die kritiek gaat echter voorbij aan het feit dat het beter is om actief internationaal te participeren en constructief mee te praten, zoals de Rooms-Katholieke Kerk doet, dan zich meer in zichzelf te keren, zoals de protestantse kerken doen, of zich nog meer op zichzelf te richten, zoals de Islam doet.
- Daar komt bij dat, anders dan bijna alle andere religies, de Heilige Stoel namens de Rooms-Katholieke Kerk met één stem een krachtig moreel geluid kan laten horen temidden van de louter wereldlijke en machtspolitieke stem- men die de internationale politiek doorgaans beheersen.
Res Publica Christiana
- Met diplomatie gericht op gerechtigheid en vrede voor alle mensen houdt de Heilige Stoel het Middeleeuwse gedachtegoed van de Res Publica Chris- tiana in ere. Daarin was het gemeenschappelijke belang van de Christelijke wereld de opdracht en de legitimatie voor het internationale politieke han- delen.
- Dat gemeenschappelijke belang werd echter in de 16e eeuw, bijna tegelijk met het uiteenvallen van de katholieke eenheid door de reformatie, ver- vangen door het nationale eigenbelang van de staat (Fr.: raison d'état), onder meer op basis van de geschriften van Italiaanse diplomaat Niccolò Machiavelli en de Franse jurist Jean Bodin.
Reformatie en Nationalisme
- Sinds de 16e eeuw kwam zodoende voor zowel de nationale staten, als voor de protestantse kerken de eigen natie, het eigen volk en de eigen (volks)taal voorop te staan, dit in tegenstelling tot de katholieke wereldkerk die vele volkeren omvat en zich in het Latijn uitdrukt.
- In katholieke landen leverde dat spanningen op met de universele geeste- lijke autoriteit van de Paus, wat een druk diplomatiek verkeer tot gevolg had en tot het afsluiten van verdragen (concordaten) over de wederzijdse rech- ten en plichten van Kerk en staat leidde. In protestantse landen vormden kerk en staat daarentegen doorgaans een hechte nationale eenheid.
- Dit nationalisme ontaardde in steeds grootschaliger oorlogen, die Kerk en Paus niet meer vermochten te verhinderen. De vredespogingen van paus Benedictus XV (1914-1922) tijdens de Eerste Wereldoorlog liepen op niets uit en tegen de brute agressie van Nazi-Duitsland die tot de Tweede We- reldoorlog leidde, kon paus Pius XII (1939-1952) ternauwernood standhou- den.
Internationale samenwerking
- Na het einde van de Tweede Wereldoorlog zette de Heilige Stoel zich in voor internationale samenwerking en werd daartoe lid van diverse interna- tionale organisaties. Ook werd de door de katholieke leken Jean Monnet, Robert Schumann, Alcide de Gaspari en Konrad Adenauer geïnitieerde Euro- pese integratie ondersteund. De protestantse kerken zouden daar pas veel later iets in gaan zien.
- Als voorbeelden van de talrijke diplomatieke activiteiten van de Heilige Stoel kunnen worden genoemd de inspanningen van paus Johannes XXIII tijdens de Cuba-crisis van 1962, de grote inzet van Johannes Paulus II om begin jaren '80 een militaire inval in Polen te voorkomen, alsook diens po- gingen om in 2003 de oorlog tegen Irak te verhinderen.
- De rol van de Verenigde Naties om internationale conflicten op vreedzame wijze op te lossen en bij te dragen aan de (materiële) vooruitgang van de onderontwikkelde landen wordt door de Heilige Stoel gewaardeerd en onder- steund. Maar diverse ontwikkelingsprogramma's die methoden propageren die ingaan tegen de morele principes van de Kerk worden bestreden.
|