De Katholieke Kerk is de grootste geloofsgemeenschap ter wereld,
die zich door Christus gezonden, zichtbaar aanwezig
en allesomvattend op de Goede Weg weet.

- Kerngegevens - Organogram - Structuur - Zelfbeeld - Gestalten -

- Kenmerken - Taken - Kerktype - Kerkelijk recht - Latijn - Heraldiek -

- De ROOMS-KATHOLIEKE KERK - Kerngegevens Geestelijk Hoofd: Ontstaan: Zelfbeeld: Gestalten: Kenmerken: Taken: Kerktype: Patroonheilige: Huidig Hoofd: Hoofdzetel: Structuur: In cijfers: Jezus de Christus van Nazareth, de Zoon van God met Pinksteren rond 30 na Chr. Lichaam en Bruid van Christus, Volk van God, Tempel van de Heilige Geest. - De strijdende Kerk op aarde, - De lijdende Kerk in het vagevuur, - De triomferende Kerk in de Hemel. Eén, Heilig, Rooms, Katholiek en Apostolisch. - Het verkondigen van het geloof, - Het heiligen van de gelovigen, - Het besturen van de kerkgemeenschap. Episcopaal-Hiërarchisch Sint Jozef (feestdag: 19 maart) Z.H. paus Benedictus XVI (sinds april 2005) Het Apostolisch Paleis in Vaticaanstad - 617 aartsbisdommen en patriarchaten - 2138 bisdommen en apostolische administraties - ca. 220.000 parochies - ca. 1600 orden en andere gemeenschappen verspreid over ca. 180 landen. Aartsbisschoppen en patriarchen: 573       Residerende bisschoppen: 1935             Diocesane priesters: 268.041             Reguliere priesters: 137.409                   Overige religieuzen: 837.500                       Gelovigen: 1.086.000.000                         (ca. 1/6 van de wereldbevolking) Overzicht van de percentages katholieken per land

Organogram Rooms-Katholieke Kerk Wereldkerk: PAUSSCHAP Sede Vacante:       College van Kardinalen                                         Camerlengo Apostolische Kamer      Heilige Stoel                          Romeinse Curie      Bisschoppensynode                                     Algemeen Concilie Bisschoppenconferenties             Kerkprovincies: Patriarchen / Aartsbisschoppen Bisdommen: BISCHOPPEN                         Hulpbisschoppen Kathedrale kapittels                                          Vicarissen             Dekenaten: Dekens Parochies: Pastoors                   Kapelaans Diakens Pastoraal werkenden Catechisten                                        Lekenorganisaties KATHOLIEKE GELOVIGEN Religieuze Orden en Gemeenschappen: Generale Oversten Provinciale Oversten Lokale Oversten van Kloosters, Abdijen en andere Gemeenschappen RELIGIEUZEN

- STRUCTUUR van de ROOMS-KATHOLIEKE KERK - Inleiding - De Rooms-Katholieke Kerk is een gemeenschap van mensen die rondom haar ambtsdragers wil leven in navolging van Christus. De Kerk wil dus geen abstract, onpersoonlijk of bureaucratisch instituut zijn, maar een netwerk waarin concrete personen en mensen centraal staan. - Tegelijk weet de Kerk dat een goede organisatie ook belangrijk is voor het kerkelijke en geestelijke leven van de gelovigen en daarmee ook voor de dienst aan God. - Het bewaren van het evenwicht tussen personen en structuren is daarom een belangrijke taak van al diegenen die in de Kerk leiding geven. Structuren - Binnen de Rooms-Katholieke Kerk kunnen een drietal structuren worden onderscheiden: A. Kerkelijke hiërarchie - dit is de belangrijkste structuur en bestaat uit de geestelijke ambtsdragers die tot diaken, priester of bisschop gewijd zijn. Alszodanig oefenen zij de functies uit waarvoor die betreffende wijding vereist is: van diaken tot en met de Paus. Deze hiërarchische structuur komt voort uit de zending die de apostelen van Jezus Christus hebben ontvangen. B. Religieuze gemeenschappen - hieronder vallen de kloosters en andere religieuze ordes, congregaties en gemeenschappen, die een meer democra- tische structuur hebben. Deze opzet is geworteld in de persoonlijke spiri- tualiteit. C. Lekenorganisaties - die in vele verschillende vormen bestaan uit katholieke lekengelovigen. Deze hebben ook vaak een meer democratische structuur en staan dichter bij de verschillende wereldlijke organisatievormen. Bisschoppen - Centraal in de hiërarchische structuur van de Kerk staan de bisschoppen. Zij zijn de rechtstreekse opvolgers van de eerste apostelen en daarom komen aan hen alle kerkelijke taken en bevoegdheden toe. - Een bisschop heeft als taak het verkondigen van het ge- loof, het heiligen van de gelovigen en het besturen van de de aan hem toevertrouwde geloofsgemeenschap. Hogere ambten - Vanuit het bisschopsambt zijn er in de loop van de geschiedenis hogere en lagere ambten ontstaan. De hoogste ambten in de Kerk kunnen alleen ver- vuld worden door hen die tot bisschop gewijd zijn: * De Paus is als bisschop van Rome de rechtstreekse opvolger van de apostel Petrus. Daarom geldt hij als de plaatsvervanger van Christus en de eerste onder de bisschoppen. * Patriarchen zijn aartsbisschoppen op de meest eerbiedwaardige zetels, waarvan de oudste door de eerste apostelen zijn gesticht. * Aartsbisschoppen zijn bisschoppen op een belangrijke oude zetel, die een coördinerende rol spelen voor de bisschoppen in hun omgeving. De bisschoppen en bisdommen onder hun gezag vormen samen een kerkpro- vincie. * Hulpbisschoppen zijn bisschoppen die niet zelf leiding aan een bisdom geven, maar die een leidinggevende bisschop bijstaan. Hij kan dit doordat hij ook de bisschopswijding heeft ontvangen en zodoende o.a. de aan een bisschop voorbehouden sacramenten kan bedienen. Lagere ambten - De volgende ambten worden vervuld door hen die tot priester gewijd zijn. Het priesterschap is een sacrament dat de bevoegdheid geeft om een deel van de, met name sacramentele, taken van de bisschop uit te oefenen: * Vicarissen zijn priesters die de bisschop bijstaan in het besturen van het bisdom en zo nodig met speciale toestemming ook enkele sacramentele taken kunnen overnemen, met name het toedienen van het Vormsel. * Dekens zijn priesters die een coördinerende rol hebben voor een uit meer- dere parochies bestaande regio van een bisdom. * Pastoors zijn priesters die de leiding hebben over een parochie en aldaar, namens de bisschop, verkondigen, heiligen en besturen. * Kapelaans zijn priesters die de pastoor van een parochie assisteren. Omdat een kapelaan de priesterwijding heeft ontvangen, mag hij alles doen wat de pastoor ook mag, zij het onder diens verantwoordelijkheid. Nieuwere ambten - Naast bovengenoemde ambten zijn er na het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) een aantale nieuwere ambten ingesteld en ontstaan: * Diakens assisteren de pastoor van een parochie en hebben met zorg name voor de behoeftigen in de parochie. Voor het diakenschap bestaat een aparte wijding, die in onbruik was geraakt, maar die door Het Tweede Vati- caans Concilie als zelfstandig ambt in ere is hersteld. Een diaken wordt net als een priester gewijd door de bisschop, maar is slechts bevoegd tot het verkondigen en het bedienen van sacramentalia. * Pastorale werkers zijn lekengelovigen, die meestal een theologische opleiding hebben genoten. Met een bisschoppelijke zending mogen zij de pastoor bijstaan in het verkondigen en in de zorg voor de behoeftigen van een parochie. Hun werk is te vergelijken met dat wat Catechisten doen ter assistentie van priesters (missionarissen) in missiegebieden.

- ZELFBEELD van de ROOMS-KATHOLIEKE KERK - De Allerheiligste Drieëenheid van Vader, Zoon en Heilige Geest Inleiding - De Rooms-Katholieke Kerk is een geloofs- gemeenschap die zich verbonden weet met de Drie-Ene God. Alszodanig ziet zij zich- zelf als het Lichaam en de Bruid van Chris- tus, als het Volk van God en als de Tempel van de Heilige Geest. - Daarnaast zijn er nog andere, vaak bloemrijke bijbelse beelden die op de Kerk worden toegepast. Omdat de vier eerder- genoemde de meest belangrijke zijn, zullen deze hierna nader worden toegelicht. Lichaam van Christus - De Katholieke Kerk ziet zichzelf als het geestelijke en mystieke Lichaam van Christus, waarin Hij voortleeft zoals Hij in ons is en wij in Hem zijn (Joh. 15,4-5). - Deze bijzondere, zelfs mysterievolle, maar daarom niet minder werkelijke gemeenschap tussen ons eigen lichaam en Zijn Lichaam komt tot stand door het doopsel in Zijn naam en wordt gevoed door de heilige Communie: "Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, blijft in Mij en Ik in hem" (Joh. 6,56). - Doordat wij op deze wijze Christus' Mystieke Lichaam mogen en kunnen zijn, kunnen wij ook deelhebben aan de Verlossing, die Hij middels het offer van Zijn aardse lichaam heeft bewerkstelligd. - Aldus is de Kerk het Lichaam van Christus, waarmee de verrezen Heer in de wereld aanwezig is (1 Kor. 12,1-31). - Deze voorstelling van de Kerk als het Lichaam van Christus is de belang- rijkste en waarschijnlijk ook de diepste geestelijke en spirituele uitdrukking van wat de Kerk is en wil zijn. - Toch kan dit zo mystieke beeld ook verrassend praktisch vertaald worden: bijvoorbeeld dat de gelovigen Christus letterlijk handen en voeten moeten geven en Zijn ogen, oren en stem op aarde moeten zijn. - Zie hierover ook de Katechismus van de Katholieke Kerk, par. 787 e.v. Bruid van Christus - Zoals de Kerk het Mystieke Lichaam van Christus is, zo is zij tegelijk ook de Bruid van Christus en zijn zij beiden één zoals bruidegom en bruid één worden als man en vrouw (Ef. 5,31-32). - Daarbij is Christus Zelf, als Hoofd van Zijn Lichaam, de bruidegom en is de Kerk, als zijnde Zijn Mystieke Lichaam, de bruid (Marcus 2,19). - De eenheid van Christus en Zijn Kerk, van Hoofd en Ledematen van het- zelfde Lichaam wordt op deze manier verbeeld als in een persoonlijke liefdes- relatie. Dit beeld werd reeds door de profeten uit het Oude Testament voor- zegd en is aangekondigd door Johannes de Doper (vergelijk Johannes 3,29). - Op deze wijze zijn zowel de Kerk als geheel, als iedere gelovige afzonderlijk te zien als verloofden van Christus, die in het Hiernamaals, als in een mys- tiek huwelijk, de eenwording wacht, waarbij dan God in allen en in allen alles zal zijn. - Zie hierover ook de Katechismus van de Katholieke Kerk, par. 796. Volk van God - In het Oude Testament koos God het volk van Israël uit als Zijn uitverkor- en Volk, waarmee Hij een Verbond sloot (Deut. 4,11; 9,10) en dat Hij gelei- delijk aan onderwezen heeft opdat het Zijn Liefde voor de mensheid zou in- zien en verkondigen. - Het Volk van Israël bleek echter niet aan deze hoge roeping te kunnen voldoen en zo zag God Zich genoodzaakt een nieuw Verbond te sluiten: het Offer dat Zijn enige eigen Zoon Jezus Christus voor ons zou brengen. Dit was het uiteindelijke volmaakte offer dat Verlossing bracht voor alle mensen! Deze verlossing is beschikbaar voor iedereen die in Christus gelooft. - Daardoor ontstond een nieuw Volk, niet meer, zoals bij het Volk Israël, gebaseerd op bloedverwantschap, maar op geestelijke geloofsverwantschap. Dit nieuwe Volk van God is de Kerk, die net als het oude volk van Israël is uitverkoren om Gods Liefde te mogen inzien en die aan de gehele wereld te verkondigen. - Dit beeld van de Kerk als Volk van God is door het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) in de dogmatische constitutie Lumen Gentium (over de Kerk) uitgewerkt om naast de traditionele hiërarchische visie op de Kerk ook recht te doen aan de gemeenschap en het priesterschap van alle gelovigen. - Zie hierover ook de Katechismus van de Katholieke Kerk, par. 781 e.v. Tempel van de Heilige Geest - Tenslotte wordt zowel elke individuele gelovige, als de gehele Kerkge- meenschap gezien als Tempel van de Heilige Geest: "Weet gij niet dat uw lichaam een tempel is van de Heilige Geest?" (1 Kor 6,19). - Zie hierover ook de Katechismus van de Katholieke Kerk, par. 797 e.v.

- GESTALTEN van de ROOMS-KATHOLIEKE KERK - Inleiding - De Rooms-Katholieke Kerk is niet alleen een concrete en zichtbare orga- nisatie van mensen, maar tegelijk ook een onzichtbare geestelijke gemeen- schap, die boven de aardse werkelijkheid uitstijgt tot in de hemel. - Omdat iedereen die daar eenmaal is aangekomen de staat van heiligheid bereikt heeft, wordt deze geestelijke gemeenschap die hemel en aarde om- vat, traditioneel de Gemeenschap der Heiligen genoemd. - Zie hierover ook de Katechismus van de Katholieke Kerk, par. 946 e.v. De strijdende Kerk - Als de strijdende Kerk bestaat de Katholieke Kerk uit de gelovigen op aar- de, die op hun aardse levensweg moeten strijden tegen het kwaad door te kiezen voor het goede en voor God. - De strijd waar het hier om gaat moet in eerste instantie als een innerlijke, geestelijke en spirituele strijd tegen het kwaad in onszelf en tegen de kwade invloeden van buiten worden verstaan en niet als een daadwerkelijke of zelfs gewelddadige strijd tegen andere mensen. - De gelovigen die deel uitmaken van de strijdende Kerk kunnen middels hun gebeden de hulp inroepen van hen die reeds tot de triomferende Kerk beho- ren, zowel voor zichzelf en voor hun dierbaren, alsook voor hen die in de lijdende Kerk gezuiverd worden. De lijdende Kerk - Als de lijdende Kerk omvat de Katholieke Kerk ook de zielen van alle over- ledenen die in staat van loutering en zuivering verkeren alsvorens tot de hemelse zaligheid te worden toegelaten. Deze staat van loutering werd vroeger, op grond van het Latijnse woord purgatorium, het vagevuur genoemd. - De zielen die tot de lijdende Kerk behoren kunnen geholpen worden door de gebeden die de gelovigen van de strijdende Kerk op aarde via de zielen van de triomferende Kerk in de Hemel tot Christus richten. De triomferende Kerk - Als de triomferende, zegevierende of, met een oud woord zegepralende, Kerk omvat de Katholieke Kerk tenslotte alle zielen die reeds het hemelse paradijs hebben bereikt, waar het goede over het kwade heeft gezegevierd en er eeuwig leven in volmaakt geluk is. - De zielen die tot de triomferende Kerk behoren kunnen door de gelovigen van de strijdende Kerk op aarde worden aangezocht om voorspraak te doen bij Christus, zowel voor henzelf als voor de zielen van de lijdende Kerk, die zich in staat van zuivering bevinden.

- KENMERKEN van de ROOMS-KATHOLIEKE KERK - Inleiding - In de Geloofsbelijdenis (Lat.: Credo) wordt over de Kerk gezegd: "Ik geloof in de Ene, Heilige, Katholieke en Apostolische Kerk". - Deze tekst wordt echter ook door de andere christelijke kerken uitgesprok- en en op verschillende manieren op zichzelf toegepast. Om het onderscheid met deze andere kerken duidelijk te maken is in de praktijk het 'Katholieke' nader gespecificeerd door er het woord 'Rooms' aan toe te voegen. - De Rooms-Katholieke Kerk wordt dus gekenmerkt doordat zij Eén, Heilig, Rooms, Katholiek en Apostolisch is. Deze kenmerken zullen hierna nader worden besproken. Eén - De term 'de Ene Kerk' uit de Geloofsbelijdenis wordt verschillend geïnter- preteerd. Sommigen zien een verschil tussen de Kerk die in het Credo bele- den wordt (nl. als een onzichtbare, geestelijke Kerk) en de concrete kerken zoals die in de wereld bestaan. In de traditionele katholieke visie valt de beleden Kerk volledig samen met de Rooms-Katholieke Kerk, zoals die één is rondom de Paus. Alle andere christelijke kerken gelden als afgescheidenen die tot de heilige Moederkerk dienen terug te keren. Deze visie is voor het laatst bevestigd door paus Pius XII (1939-1958). - Het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) zag, kijkend naar de geleide- lijk ontstane realiteit, in het Credo meer een opdracht om tot eenheid te komen, zoals Jezus in Zijn laatste gebed verwoordde met de beroemde zinsnede "opdat zij één zijn" (Lat.: ut unum sint; Joh. 17,22). De vier genoemde kenmerken werden weliswaar onloochenbaar en zuiver in de Rooms-Katholieke Kerk aanwezig geacht (Lat.: subsistit in), maar die zijn in de loop van haar geschiedenis niet altijd waargemaakt. Tevens erkende het Concilie dat deze kenmerken ook in andere kerken aanwezig kunnen zijn, zij het minder volledig als in de Rooms-Katholieke Kerk. - Theologisch gezien komt de eenheid van de Kerk voort uit het feit dat de Kerk met Christus is begonnen, in Christus voortleeft en naar Christus uit- ziet. De gedoopte gelovigen worden door de kracht van de Heilige Geest opgenomen en verenigd in het ene mystieke Lichaam van Christus. - Meer filosofisch gezien is de Kerk een eenheid wanneer mensen de door God geopenbaarde en in Christus belichaamde waarheid als doel en zin van hun leven zien. - Zie hierover ook de Katechismus van de Katholieke Kerk, par. 813 e.v. Heilig - Heilig betekent 'heel', 'volmaakt', 'goed' en daarom ook 'goddelijk' omdat God alleen de volmaakt Goede en daarmee ook zuiver Liefde is. Deze godde- lijke Liefde is mens geworden in de persoon van Jezus Christus en is blijvend aanwezig in de werkzaamheid van de Heilige Geest, waarvan de liefde en de heiligheid vruchten zijn. - Onze aanvaarding van en dankbaarheid voor deze goddelijke Liefde richt ons naar God toe en maakt dat wij individueel en als Kerkgemeenschap heiliger kunnen worden. De Rooms-Katholieke Kerk bestaat weliswaar uit onvolmaakte en zondige mensen, maar door Gods Liefde die ons aantrekt en onze wil om daar dankbaar op te antwoorden, is de Kerk een gemeenschap die heiligt. - Heiligheid betekent daarom ook 'op de Goede Weg zijn', een Weg die ons gewezen wordt door de verhalen van het Joodse volk onderweg, van Jezus' heilzame leven en Zijn verlossende kruisdood, maar ook door de schoonheid van de Schepping en de goedheid en liefde die mensen onder elkaar mogen ervaren. - Zie hierover ook de Katechismus van de Katholieke Kerk, par. 823 e.v. Rooms - De term 'Rooms' is aan het 'Katholieke' toegevoegd om aan te geven dat het gaat om de Kerk die verenigd is rondom de Paus, de bisschop van Rome. Deze concrete plaats en deze zichtbare persoon vormen het centrum van de Rooms-Katholieke Kerk op aarde. - Deze tastbare aanwe- zigheid is minder vanzelf- sprekend dan het op het eerste gezicht lijkt, want al te vaak wordt in het Christendom een te een- zijdige nadruk op het geestelijke en het spiri- tuele gelegd. "Rome" is daartegenover de belich- aming van het principe dat in het Katholicisme de vorm niet minder belang- rijk is dan de inhoud. - De Onzichtbare, Ongrijpbare en voor ons mensen uiteindelijk Onvatbare God is immers mens geworden in de persoon van Jezus Christus en daarmee heeft Hij zich met ons materiële bestaan verbonden en verenigd om ons in dat bestaan en deze wereld te verlossen. Omdat die Verlossing in de con- crete wereldgeschiedenis heeft plaatsgevonden, mogen wij daar ook in deze wereld en met de middelen van deze wereld al in delen. - Daarom drukt de Kerk haar geloof en dat wat onzichtbaar, onhoorbaar en zelfs ondenkbaar is, uit in concrete, zichtbare, hoorbare, en tastbare vormen: de woorden, symbolen, rituelen en ambten waarmee de Kerk Christus presenteert en Diens verlossende werk in deze wereld aanbiedt. Katholiek - Het woord 'katholiek' komt van het Griekse woord katholikos, dat 'alge- meen', 'gericht op het geheel', 'universeel' en 'allesomvattend' betekent. Dat de Kerk katholiek is, wil dus zeggen dat zij open staat voor alle mensen, dat haar geloof universeel is en het hele bestaan inspireert en vervult, dat zij een eenheid is die recht doet aan de menselijke verscheidenheid. - Deze alomvattendheid van de Kerk betekent niet dat alles mogelijk, geoor- loofd of goed is, maar wel dat er ruimte is waarin de menselijke verscheiden- heid tot zijn recht kan komen zonder dat de idealen van het geloof uit het oog worden verloren. - Want omdat alleen God volmaakt Goed is, kan alleen bij Hem en in Hem de gehele zo verscheiden, maar onvolmaakte aardse werkelijkheid tot zijn recht komen en ons verlangen naar geluk, troost en genezing volledig vervuld worden. - Pogingen om de vaak zo complexe problemen van ons leven en bestaan op te lossen door een eenzijdige nadruk te leggen op deelaspecten (zoals het verabsoluteren of zelfs 'vergoddelijken' van de natie, de klasse, het ras, gelijkheid, vrijheid, zelfbeschikking, macht, rijkdom of genot) is tot mislukken gedoemd. Dit omdat de eenzijdige nadruk op het één altijd en onvermijdelijk ten koste gaat van het ander, zoals ook de eenzijdige nadruk op de één altijd en onvermijdelijk ten koste gaat van de ander. - Uitgaande van en vooruitlopend op de alomvattende eenheid in God, houdt de Kerk ook hier op aarde al rekening met alle aspecten van het leven. Zij doet dit door deze aspecten te onderscheiden zonder ze te scheiden, dit opdat recht kan worden gedaan aan de specifieke eigenheid van: - Godheid en mensheid - Jezus en Maria - geest en lichaam - Woord en beeld - gevoel en verstand - contemplatie en actie - Kerk en samenleving - individu en gemeenschap - heden en verleden - arm en rijk - jong en oud - man en vrouw - dom en geleerd - heilig en zondig Meer concreet komt deze openheid voor de verscheidenheid van de mens- heid tot uitdrukking in het gebruik van alle vormen van cultuur en creativi- teit, van tekst en muziek, van woord en beeld, van kunst en kitsch en van alle overige media en middelen waarmee mensen met elkaar communiceren. - Zie hierover ook de Katechismus van de Katholieke Kerk, par. 830 e.v. Apostolisch - Tenslotte is de Rooms-Katholieke Kerk apostolisch omdat haar bisschoppen de rechtstreekse opvolgers zijn van de door Christus uitgezonden apostelen. - Zoals Hij hen uitzond om Zijn boodschap aan alle volkeren van de wereld te verkondigen, mensen tot Zijn leerling te maken, te dopen in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest en Zijn geboden te leren onderhou- den (Mattheüs 28, 18-20), zo zijn dat ook de taken van de Kerk. - Doordat de eerste apostelen telkens opvolgers hebben aangesteld en aan hen hun geloof hebben overgedragen, is een steeds grotere en uiteindelijk wereldwijde gemeenschap ontstaan, die rechtsstreeks teruggaat tot Chris- tus zelf en die voortleeft in Zijn Geest. - Dit maakt dat de Rooms-Katholieke Kerk een eenheid is, niet alleen een geestelijke en spirituele eenheid, maar ook een daadwerkelijke eenheid rond- om de personen die het bisschopsambt bekleden en met name rondom de persoon van de Paus, die als directe opvolger van Petrus de plaatsbekle- der van Christus is. - Zie hierover ook de Katechismus van de Katholieke Kerk, par. 857 e.v.

- TAKEN van de ROOMS-KATHOLIEKE KERK - Inleiding - De taken van de Rooms-Katholieke Kerk zijn: het verkondigen van het geloof, het heiligen van de gelovigen en het besturen van de Kerkgemeen- schap. Deze drie taken zullen hierna nader worden besproken. - Deze taken vloeien voort uit Christus, die als leraar, priester en herder Zijn Kerk onderwijst, heiligt en bestuurt en die tot Zijn apostelen zei: "Mij is alle macht gegeven in de hemel en op de aarde. Ga, en maak alle volkeren tot leerling; doop hen in de naam van de Vader, de Zoon en de heilige Geest, en leer hun alles onderhouden wat Ik jullie geboden heb. Weet wel, Ik ben met jullie, alle dagen, tot aan de voleinding van de wereld." (Mattheüs 28, 18-20). Verkondigen - De primaire taak van de Kerk is het verkondigen van het christelijk geloof en in het bijzonder het Evangelie van Jezus Christus, zoals dat is beschre- ven in de geschriften van het Nieuwe Testament. - Deze taak komt in de Kerk in eerste instantie toe aan de bisschoppen, die immers de recht- streekse opvolgers van de apostelen zijn. De bisschoppen worden op lokaal niveau bijgestaan door priesters en door daartoe aangewezen le- kengelovigen (catechisten en pastorale werkers). - Het doorgeven van de boodschap van Christus is de Traditie (van het Latijnse tradere = doorge- ven) geworden, die naast de Bijbel één van de hoofdbronnen van het katholieke geloof is. - In het verlengde van het geloof verkondigt de Kerk ook publieke moraal, dat wil zeggen ethische normen voor het menselijk (samen)leven. Met name deze moraal roept, meer nog dan de geloofsleer, de laatste decennia vaak grote weerstand op. Toch kan de Kerk hier niet van af zien, aangezien het individuele geloof onlosma- kelijk verbonden is met het gemeenschappelijke samenleven. - Zie hierover ook de Katechismus van de Katholieke Kerk, par. 888 e.v. en Boek 3 van het Wetboek van Canoniek Recht. Heiligen - Heiligen betekent 'heel maken' en vloeit voort uit de verkondiging van het Evangelie, waarin ons het heil en de verlossing bekend worden gemaakt. Concreet geschiedt de heiliging door de bediening (uitdeling) van de zeven Sacramenten, aangevuld met de kleinere sacramentalia. - De zeven Sacramenten zijn de Doop, het Vormsel, het Huwelijk, het Priest- erschap, de Eucharistie, de Biecht of Verzoening en de Ziekenzalving. - Ook deze taak komt in eerste instantie toe aan de bisschoppen, die be- voegd zijn om alle Sacramenten te bedienen. De priesters mogen ook de Sacramenten bedienen, behalve die van het Priesterschap, het Vormsel en diverse wijdingen die aan de bisschop zijn voorbehouden. - Zie hierover ook de Katechismus van de Katholieke Kerk, par. 893 en Boek 4 van het Wetboek van Canoniek Recht. Besturen - Het besturen is een taak die met name aan de bisschoppen toekomt en die hen de verantwoor- delijkheid geeft voor alles wat zich onder hun gezag in het aan het toevertrouwde gebied (het bisdom) afspeelt. - De bisschoppen delegeren een deel van deze taken aan de dekens en de pastoors van de dekenaten, resp. parochies van hun bisdom. - Voorbeeld en inspiratie bij deze bestuurstaak is Christus, zoals voorgesteld in het beeld van de Goede Herder. - Zie hierover ook de Katechismus van de Katho- lieke Kerk, par. 894 e.v. en Boek 2 van het Wet- boek van Canoniek Recht.

- KERKTYPE - Inleiding - De Rooms-Katholieke Kerk is van het episcopaal-hiërarchische kerktype. Bij dit type is de kerk hiërarchisch georganiseerd rond en vanuit de bisschop (Lat.: episcopus) als gewijde ambstdrager. In de Rooms-Katholieke Kerk is dit type het meest zuiver uitgewerkt. Andere kerken van dit type zijn bijv. de Anglicaanse kerk, de Lutherse kerken en de Oud-Katholieke kerken. Episcopaal-Hiërarchisch - Bij het episcopaal-hiërarchische kerktype is er eenheid rond de gewijde ambtsdrager. Het hoogste gezag ligt bij de bisschoppen, die in de Rooms-Katholieke Kerk onder leiding staan van de Paus (autocratisch). De structuur is hiërarchisch en gecentraliseerd en is theologisch gezien hoofdzakelijk Christologisch gefundeerd ("Christus regeert via Zijn plaatsbekleder en de opvolgers van Zijn apostelen"). - Bij dit type gaat het ambt vooraf aan de gemeenschap: Ubi episcopus, ibi Ecclesia (vert.: Waar de bisschop is, daar is de Kerk). Op het Tweede Vati-caans Concilie (1962-1965) is dit principe enigszins gematigd, in de zin dat de parochianen worden gezien als het Volk Gods waaraan een priester wordt toegevoegd. Deze visie tendeert naar het presbyteriaal-synodale kerktype waarin geldt: "Geen gemeente zonder ambt en geen ambt zonder gemeen- te". Voor de Rooms-Katholieke Kerk is het echter de vraag hoeveel gewicht aan deze nieuwe visie kan worden toegekend, zonder daarbij afbreuk te doen aan de centrale rol van Jezus Christus. Andere kerktypen Naast het episcopaal-hiërarchische kerktype kunnen ook nog het pres- byteriaal-synodale en het congregationeel-independente kerktype worden onderscheiden: - Bij het presbyteriaal-synodale kerktype is er eenheid van confessie, d.w.z. men is verenigd op basis van een gemeenschappelijke geloofsbelijdenis en geloofspraktijk. Het hoogste gezag ligt bij de kerkenraad (aristocratisch). Samenwerking is synodaal (op basis van gelijkheid). Theologisch is er zowel sprake van Christologische als van pneumatische elementen ("Christus regeert door Zijn Geest"). Kerken van dit type zijn de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) en haar voorganger de Nederlands Hervormde Kerk. - Bij het congregationeel-independente kerktype is er eenheid in het persoonlijke geloof, d.w.z. voor verbondenheid zijn persoonlijke ontmoetingen en overeenstemming in persoonlijk geloof bepalend. Het hoogste gezag ligt bij de gemeente c.q. de vergadering van gelovigen (democratisch). Van samenwerking is slechts sprake voor zover de onafhankelijke gemeenten daartoe bereid zijn. Theologisch is er sprake van een pneumatische ecclesiologie ("De Geest waait waar Hij wil"). Kerken van dit type zijn bijv. de Pinkstergemeenten, maar ook de vele protestantse sekten. Ook de onlangs in de Protestantse Kerk in Nederland opgegane Gereformeerde kerken in Nederland kunnen tot dit type worden gerekend.

- KERKELIJK RECHT - Inleiding - De Rooms-Katholieke Kerk heeft haar eigen rechtsregels en haar eigen wetboek, het Wetboek van Canoniek Recht (Lat.: Codex Iuris Canonici, afgekort: CIC en ook wel de Codex genoemd). De artikelen in dit wetboek heten canones (enkelvoud: canon, het Griekse woord voor richtlijn of regel). Dit recht zoals dat door de organen van de Rooms-Katholieke Kerk wordt vastgesteld, toegepast en gehandhaafd, wordt daarom ook wel het cano- niek recht genoemd. - Het kerkelijk recht gaat alleen over interne organisatorische, praktische en disciplinaire aangelegenheden en geeft dus geen regels inzake de moraal of het geloof. Deze beide laatste onderwerpen vallen onder de moraaltheologie, resp. de algemene theologie. Het Wetboek van Canoniek Recht - Het huidige Wetboek van Canoniek Recht dateert uit 1983 en vervangt de Codex uit 1917. De oorspronkelijke tekst van dit wetboek is het Latijn en hoewel er ook een Nederlandse vertaling is, geeft bij eventuele tekstuele onduidelijkheden de Latijnse tekst de doorslag. - Het Wetboek van Canoniek Recht geldt voor de gehele La- tijnse, d.w.z. Rooms-Katholieke Kerk en voor al haar leden en organen wereldwijd. Op het terrein van het vermogens- recht laat het nieuwste kerkelijk Wetboek vrij veel ruimte voor nadere invulling volgens het lokale recht en de lokale omstandigheden. Met betrekking tot de interne aangelegenheden en met name de kern van het geloofsleven, de bediening van de Sacramenten, zijn de regels echter zeer strikt. - Het Wetboek van Canoniek Recht bestaat uit 7 boeken, te weten: Boek 1 over de algemene normen Boek 2 over alle aspecten van het Volk Gods (gelovigen, hiërarchie en kloosters) Boek 3 over de verkondigingstaak van de Kerk Boek 4 over de heiligingstaak van de Kerk Boek 5 over de kerkelijke goederen Boek 6 over kerkelijke misdrijven, straffen en dwalingen Boek 7 over de kerkelijke rechtsgang. Het Wetboek voor de Oosterse Kerken - De Oosterse Katholieke Kerken hebben met het Canoniek Wetboek voor de Oosterse Kerken (Lat.: Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium) hun eigen wetboek, dat speciaal is toegesneden op de verschillende en vaak zeer oude tradi- ties, gebruiken en riten van deze kerken. - Dit wetboek is door paus Johannes Paulus II gepromul- geerd op 18 oktober 1990 en in werking getreden op 1 ok- tober 1991. Basisprincipes van het canoniek recht - Het kerkelijk of canoniek recht is gebaseerd op en geïnspireerd door het Goddelijk recht (Lat.: Ius Divinum) zoals dat naar voren komt in de de Hei- lige Schrift, de apostolische traditie en de geschriften van de kerkvaders en -leraren. Uit deze meer algemene principes van het Ius Divinum zijn en worden door kerkjuristen de meer concrete regels van het kerkelijk recht afgeleid. - Het uitgangspunt van het canoniek recht is het 'vicariaat'. Daarbij word uitgegaan van Christus als het Hoofd van de Kerk, wiens plaats wordt bekleed door de Paus en de bisschoppen. Hieruit zijn de volgende twee basisprincipes afgeleid: 1. Alleen aan hen die een wijding (met name tot priester of bisschop) hebben ontvangen komt kerkelijke bestuursmacht toe. Dit plaatst deze personen boven de niet-gewijde gelovigen (de 'leken') en geeft zo uitdrukking aan de hiërarchische structuur die voortvloeit uit het fenomeen van een geloof dat in de menselijke geschiedenis geworteld is en door traditie wordt overgedragen. 2. Elke gewijde ambtsdrager bezit binnen zijn ambtsgebied de volledige bestuursmacht, dus zowel de wetgevende, uitvoerende als de rechtspre- kende macht. Aangezien in de Rooms-Katholieke Kerk de macht en dus ook de verant- woordelijkheid wordt toegekend aan ondeelbare menselijke personen, en niet aan onpersoonlijke instituten, is er in de Kerk geen sprake van een machten- scheiding zoals die in het wereldlijke staatsrecht bekend is (de zgn. Trias politica). Particulier recht - Vanwege de hiërarchische structuur heeft het universele recht, dat voor de gehele wereldkerk geldt, voorrang boven particulier recht, dat alleen voor bepaalde of specifieke gebieden of terreinen geldt. Particulier recht is dan ook niet rechtsgeldig wanneer het in strijd is met universeel recht. - Voorbeelden van particulier kerkelijk recht zijn door bisschoppen uitge- vaardigde reglementen voor de interne aangelegenheden van een bisdom of van een parochie. - Eventueel in de praktijk gegroeid gewoonterecht wordt als geldig erkend, mits dat niet in strijd is met de geschreven regels en gedurende minstens 30 jaar achtereen gepraktiseerd wordt. Jurisprudentie - Het canoniek recht kent geen echte jurisprudentie in de zin van openbare uitspraken van kerkelijke rechters, die als precedent fungeren en daarmee tevens als bron van recht fungeren. Het Wetboek geldt als algemene regel, dat zich niet leent om gaandeweg door jurisprudentie, die zich uit individuele gevallen ontwikkeld, te worden gewijzigd. Billijkheid - Om ongewenste, of zelfs onrechtvaardige gevolgen van onverkorte toe- passing van de kerkelijke regels te voorkomen, geldt de zgn. canonieke bil- lijkheid. Die houdt in dat het vanuit oogpunt van rechtvaardigheid en barm- hartigheid geoorloofd kan zijn om, afhankelijk van de omstandigheden, in concrete individuele gevallen van de algemene regels af te wijken, danwel deze welwillend te interpreteren. In zo'n geval kan een canoniekrechtelijke sanctie achterwege blijven. - Omdat een zulke afwijkingen van de regels louter geoorloofd kunnen zijn op grond van specifieke concrete en individuele omstandigheden, mag zo'n geval niet als precedent worden gezien. Voor derden blijven gewoon de algemene regels gelden en eventuele afwijkingen moeten opnieuw worden beoordeeld. Links - De Canonieke Vraagbaak Johannes Andreae: www.canoniekrecht.nl - De Codex Iuris Canonici in het Nederlands op www.kerkrecht.nl - De Codex Iuris Canonici in het Deutsch - English - Français - Geschiedenis van en literatuur en links over het Canoniek recht - De Codex in het Latijn en in het Duits: www.codex-iuris-canonici.de - Diverse bronnen en artikelen: www.ulrichrhode.de - Kerkrechtportaal: www.kirchenrecht.net - Zwitserse kerkrechtsite: www.kirchenrecht.ch - Amerikaanse kerkrechtsite: Canon Law Society of America - Spaanse kerkrechtsite: www.iuscanonicum.org - Over het canonieke huwelijksrecht: www.sacrarota.net

- KERKELIJK LATIJN - Inleiding - De Rooms-Katholieke Kerk hanteert voor de officiële liturgie en voor plechtige documenten het Latijn als liturgische, resp. ambtelijke taal. - Het Latijn werd vroeger gesproken door de Romeinen en was de taal van het Romeinse Rijk. Nadat uit dit klassieke Latijn geleidelijk aan de Romaanse talen (o.a. Italiaans, Frans, Spaans) waren ontstaan, werd het Latijn een dode taal, die in de Mideleeuwen nog gebruikt werd door geleerden en tot op de dag van vandaag in de Rooms-Katholieke Kerk. - Het Latijn zoals dat in de Kerk wordt gebruikt is in de loop der tijd op diverse punten en ook qua uitspraak gaan afwijken van het klassieke Romeinse Latijn. Daarom wordt ook wel gesproken van "kerklatijn". Proloog op het Nieuwe Testament in het Latijn, handschrift uit 1452 Eenheid - Hoewel het Latijn ook in de Kerk min- der wordt gebruikt dan vroeger, is het nog steeds een belangrijke uitdrukking van de eenheid van de Kerk en van de verbondenheid van haar leden, zowel wereldwijd als door de eeuwen heen. Het feit dat het Latijn door geen enkel volk of land meer gesproken wordt, maakt dat niemand zich erdoor voorge- trokken of achtergesteld kan voelen. Liturgische taal - Tot het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) was het Latijn de enige en officiële liturgische taal van de Rooms-Katholieke Kerk. Zowel de hei- lige Mis (Eucharistieviering), als de toediening van de sacramenten en nagenoeg alle andere zegeningen en rituelen werden in het Latijn gedaan. Grieks - Toch is het Latijn niet altijd de liturgische taal van de Kerk geweest. In de eerste 150 jaar van het Christendom werd de liturgie namelijk in het Grieks gevierd. Dat was de taal die door de meer ontwikkelde mensen in het Oosten van het Romeinse rijk gesproken werd. Toen het Christendom steeds meer aanhang kreeg stapte men over op het Latijn als zijnde de toenmalige volkstaal. Van de oude liturgie in het Grieks zijn nog enkele restanten bewaard gebleven, met name het "Kyrie eleison", dat in het Latijn "Domine miserere" en in het Nederlands "Heer ontferm U" luidt. Protestanten - De protestanten wilden niets van het Latijn weten en voerden, nadat zij zich van Rome hadden afgescheiden, in hun kerken de lokale volkstaal in. Dit met de bedoeling het Woord Gods ook voor de gewone man verstaanbaar, leesbaar en begrijpelijk te maken. In reactie daarop legde de Rooms-Katho- lieke Kerk nog meer nadruk op het Latijn als teken van de supranationale eenheid van de Kerk. Volkstaal - Met vergelijkbare argumenten als van de protestanten besloot het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) dat naast het Latijn in de liturgie voortaan ook de volkstaal gebruikt mocht gaan worden. Hoewel het zeker niet de be- doeling was het Latijn af te schaffen, bleek dat in de praktijk de volkstaal al heel snel de overhand kreeg en het Latijn tot een uitzondering werd. Als re- actie daarop ontstonden in diverse landen verenigingen die het gebruik van de Latijnse liturgie willen bevorderen. Ambtelijke taal - Toen de Kerk in de 4e eeuw niet meer vervolgd en het Christendom de staatsgodsdienst van het Romeinse Rijk werd, namen de kerkelijke gezags- dragers voor hun bestuurlijke taken de methoden en gewoonten van het Romeinse bestuur over en daarmee ook het Latijn als ambtelijke taal. - Dit werd pas anders toen het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) besloot dat de officiële kerkelijke documenten niet meer alleen in het Latijn, maar ook in moderne talen opgesteld mochten worden. Sindsdien worden nagenoeg alle lokale en nationale kerkelijke documenten in de betreffende landstaal opgesteld. Huidige praktijk - De documenten die uitgaan van de Paus en de Romeinse Curie worden echter nog altijd in het Latijn opgesteld. De belangrijkste stukken worden daarna vertaald in de 6 moderne talen die het Vaticaan gebruikt: Duits, En- gels, Spaans, Frans, Italiaans en Portugees. Onder paus Johannes Paulus II werd ook in zijn moedertaal, het Pools, vertaald. - Dit betekent dat voor alle officiële teksten en documenten, zowel liturg- ische als bestuurlijke, de Latijnse tekst de originele en authentieke versie (Lat.: editio typica) is en dus de doorslag geeft wanneer de vertalingen aanleiding geven tot onduidelijkheden of interpretatieverschillen. Een plechtige, in het Latijn geschreven bul van paus Johannes Paulus II Bevordering - Om het gebruik van het Latijn in de Kerk te bevorderen is in 1976 door paus Paulus VI de stichting Latinitas opgericht. Deze is gevestigd in het Va- ticaan en doet onderzoek naar de Latijnse taal in de klassieke, christelijke en middeleeuwse literatuur en bevordert het Latijn op diverse manieren en middels verschillende publicaties. Lexicon - Het belangrijkste project van deze stichting is het Lexicon Recentis Latini- tatis, een woordenboek waarin reeds ca. 15.000 Latijnse woorden zijn opge- nomen. Dit betreft nieuwe woorden die in de laatste jaren in de gewone spreektalen zijn ontstaan, maar die niet in een dode taal als het Latijn voorkomen (bijv. telefoon, televisie, computer e.d.). - Zulke nieuwe woorden maakten het steeds moeilijker om in de officiële ker- kelijke documenten in het Latijn daarover te schrijven. Middels het Lexicon wordt daarom geprobeerd om zo veel mogelijk nieuwe woorden in het Latijn te vertalen of er tenminste een acceptabel equivalent voor te vinden. - Een uittreksel van het Lexicon is onlangs in het Nederlands verschenen onder de titel Vaticaans Woordenboekje. Links - De Vereniging voor Latijnse Liturgie: www.latijnseliturgie.nl - Idem voor Engeland en Wales: Association for Latin Liturgy - Idem voor Frankrijk: Pro Liturgia - Idem voor de Verenigde Staten: www.latinliturgy.com - Woordenboek Latijn-Nederlands: www.latijnnederlands.nl - De Vaticaanse stichting Latinitas en het Lexicon Recentis Latinitatis

- KERKELIJKE HERALDIEK - Het wapen van de bisschop van Regensburg, mgr. dr. Gerhard Müller Inleiding - Naast een eigen rechtsstelsel, het canoniek of kerkelijk recht, en een eigen taal, het La- tijn, heeft de Rooms-Katholieke Kerk ook haar eigen heraldiek, oftewel wapenkunde. Deze heeft primair betrekking op wapens, zoals die van de Paus, de bisschoppen, de bisdommen en de kloosters, maar in ruimere zin ook op vlaggen, zegels en daarmee samenhangende emblemen. Kenmerken - De kerkelijke heraldiek onderscheidt zich van de wereldlijke heraldiek doordat in plaats van wereldlijke en militaire tekens, zoals kronen en helmen, kerkelijke attributen, zoals de prelat- enhoed en de kruisstaf, gebruikt worden. Voor het overige gelden in de kerkelijke heraldiek dezelfde regels als in de wereldlijke heraldiek. Literatuur - Het standaardwerk voor de kerkelijke heral- diek is het door Mgr. Bruno Bernard Heim ge- schreven boek, dat in het Nederlands is uitge- bracht onder de titel Kerkelijke heraldiek, van 1270 tot Johannes Paulus II (uitgeverij Aver- bode/Helmond 1979). - Mgr. Bruno Bernard Heim (1911-2003) was een pauselijk nuntius en daarnaast een bekend en gerenommeerd kerkelijk heraldicus, die naast vele kerkelijke wapens ook de wapens van de pausen Johannes XXIII, Paulus VI, Jo- hannes Paulus I en Johannes Paulus II ont- worpen c.q. aangepast heeft. Links - Artikel door François Velde: Catholic Heraldry - Idem over de pauselijke heraldiek: Papal Heraldry - Diverse boeken over kerkelijke heraldiek bij Thylacine Press - Homepage van de kerkelijk heraldicus Guy Selvester - Wapensjablonen voor de diverse kerkelijke ambten: Coat of Arms - Artikel in de Catholic Encyclopedia: Ecclesiastical Heraldry (1910) - Wapens van pausen en kardinalen: www.araldicavaticana.com - Wikipedia-artikel over Mgr. Bruno Bernard Heim: Nederlands

© Juni 2005 -