Katholieke gelovigen hebben zich in de loop der tijd
op uiteenlopende manieren verenigd in lekenorganisaties:

- Ridderlijke orden - Derde orden - Broederschappen -

- Verenigingen - Nieuwe bewegingen - Algemene links -

- INLEIDING - Plaats binnen de Kerk - Naast de hiërarchie, waarin de gewijde ambtsdragers verbonden zijn, en de religieuze gemeenschappen, waarin zij die geloften hebben afgelegd verenigd zijn, kent de Rooms-Katholieke Kerk ook velerlei organisaties van katholieke lekengelovigen. Indeling De katholieke lekenorganisaties kunnen, in chronologische volgorde, worden onderscheiden in: Ridderlijke orden (Vanaf de Middeleeuwen tot heden)      - Onafhankelijke geestelijke ridderorden      - Nationale geestelijke ridderorden      - Vorstelijke geestelijke ridderorden Derde orden (Vanaf de Middeleeuwen tot heden)      - Reguliere derde orden      - Seculiere derde orden Broederschappen (Vanaf de Middeleeuwen tot de Franse tijd)      - Burgerlijke broederschappen      - Aartsbroederschappen      - Adellijke broederschappen      - Vorstelijke ridderbroederschappen Verenigingen (Tussen Franse tijd en Tweede Vaticaans Concilie)      - Algemene verenigingen      - Godsdienstige verenigingen      - Spirituele verenigingen      - Charitatieve verenigingen      - Jeugdverenigingen      - Politieke partijen      - Stands- en vakorganisaties      - Militante verenigingen Nieuwe bewegingen (Na het Tweede Vaticaans Concilie)      - Algemene bewegingen      - Spirituele bewegingen      - Catechesebewegingen      - Vredesbewegingen      - Jongerenbewegingen      - Internetcommunities Bespreking - Deze verschillende categoriën zullen hierna nader worden besproken. Daar- bij zullen telkens ook enkele basisgegevens van bekende en minder bekende organisaties worden vermeld. Daarbij ligt de nadruk op Nederland, maar zul- len ook de nodige buitenlandse organisaties worden genoemd. Vanwege het grote aantal kan van volledigheid echter geen sprake zijn. Plaats in de wereld - Omdat de lekengelovigen in de eerste plaats een leven in de wereld van alledag leiden, zijn de organisaties waarin zij zich verenigen, meer dan de kerkelijke hiërarchie en de religieuze gemeenschappen, door de wereldlijke ontwikkelingen beïnvloedt. - De katholieke lekenorganisaties hebben daarom veel kenmerken met wereldlijke samenwerkingsverbanden gemeen, waardoor het onderscheid tussen beiden niet altijd even scherp is. Ten Vaticane - Voorzover aangelegenheden van de lekenorganisaties onder de bevoegdheid van de Paus vallen, worden deze binnen de Romeinse curie geregeld door de Pauselijke Raad voor de Leken.

- RIDDERLIJKE ORDEN - Inleiding - Als eerste katholieke lekenorganisaties kunnen de geestelijke ridderorden worden genoemd. Deze ontstonden rond het jaar 1100 in het kader van de kruistochten. Met hun combinatie van ascese naar het voorbeeld van de kloosterorden en ridderlijke taken in dienst van de Christenheid, waren zij bij uitstek een voorbeeld van de toenmalige verbondenheid van Kerk en wereld. Kenmerken De geestelijke ridderorden hebben allemaal de volgende basiskenmerken gemeen: - Zij kennen 3 klassen, te weten die van de ridders (alleen voor edelen), de priesters en de dienende broeders. De ridders werden middels een ridderslag in de orde opgenomen. - Alle leden leggen de geloftes van armoede, kuisheid en gehoorzaamheid af en leven in een kloosterlijke gemeenschap. Men kon daarom slechts van één ridderorde tegelijk lid zijn. - Kenmerk van de ridders was hun mantel met daarop een kruis. De kleur daarvan verschilde per orde. In later tijd werd dit kruis ook als in edelmetaal uitgevoerd kleinood aan een lint om de hals gedragen. Taken - De taak van de geestelijke ridderorden was aanvankelijk de verzorging en verpleging van pelgrims naar het Heilig Land. Met het oprukken van de Os- manen kwam daar al gauw het bieden van gewapende bescherming bij: eerst van de pelgrims, vervolgens van het Heilig Land en tenslotte zelfs van de gehele Zuidkant van het Christelijke Europa. Met name de Maltezer Orde heeft hierbij een beslissende rol gespeeld. Het Krak des Chevaliers in Syrië, een voormalige burcht van de Johannieterorde Verdere ontwikkeling - Als internationaal opererende semi-kerkelijke organisaties stonden de geestelijke ridderorden de vorming van nationale staten in de weg. Daarom werd de Tempelorde in de 14e eeuw door de Franse koning geliquideerd en werden de 3 Spaanse militaire orden, alsmede de Duitse orde in de 16e eeuw onder koninklijk gezag geplaatst. Slechts de Maltezer Orde wist haar onaf- hankelijkheid tot op de dag van vandaag te bewaren, doordat zij onder bescherming van Paus en Keizer van zowel geestelijke als wereldlijke juris- dictie gevrijwaard bleef. - Nadat in de 17e eeuw de noodzaak om Europa tegen de Turken te verde- digen wegviel, gingen de omvangrijke bezittingen van deze ridderorden dienen tot onderhoud van edelen zonder voldoende eigen inkomsten. Gelegitimeerd door de scheiding van kerk en staat werden de ordegoederen rond 1800 echter door de wereldlijke overheden geconfisceerd, zodat voor deze ridderorden sindsdien slechts het instandhouden van de rijke traditie en, opnieuw, de beoefening van liefdadigheid rest. Indeling - Ondanks het feit dat de ridders van deze orden vroeger allemaal de geloften van amroede, kuisheid en gehoorzaamheid aflegden en op grond daarvan tot de religieuze gemeenschappen gerekend kunnen worden, zijn ze hier tot de lekenorganisaties gerekend omdat hun aanvankelijke militaire taak een wereldlijke was en hun leden tegenwoordig bijna allemaal leken zijn. - Er zijn drie soorten geestelijke ridderorden te onderscheiden: de onafhan- kelijke geestelijke ridderorden, de nationale geestelijke ridderorden en de vorstelijke geestelijke ridderorden. Deze zullen hier nader worden besproken. - Onafhankelijke geestelijke ridderorden - Deze ridderorden waren volledig onafhankelijk van de wereldlijke macht en in geestelijke zaken slechts onderworpen aan het gezag van de Paus. De grootmeesters van deze orden hadden dan ook de positie van soeverein vorsten. De bezittingen waren verspreid over grote delen van het christelijke Europa. De belangrijkste waren en zijn: Johannieter/Maltezerorde - Als hospitaal in Jeruzalem gesticht onder leiding van frater Gerardus in 1070, sinds 1099 geestelijke ridderorde. - Deze orde was aanvankelijk gevestigd in Jeruzalem, daarna op Rhodos, vervolgens op Malta en sinds het midden van de 19e eeuw te Rome. - Kenmerk van de ridders was een zwarte, tijdens de strijd echter een rode mantel met een wit kruis, later in de achtpuntige vorm die bekend geworden is als maltezerkruis. - Zie verder: Soevereine en Militaire Orde van Malta - Internationale homepage: www.orderofmalta.org Tempelorde - Gesticht door Hughes de Payns in Jeruzalem in 1115. - Deze orde ontleende haar naam aan het nabij de vroegere tempel van Salomo gevestigde hoofdkwartier. - Kenmerk van de ridders was een witte mantel met een rood kruis. - Taak was het op militaire wijze beschermen en verdedigen van de pelgrims naar het Heilig Land. Later ging de orde ook financiële diensten aan Europe- se vorsten verlenen. Dit bracht haar in conflict met de Franse koning Philips IV, die de orde in 1314 op grond van valse beschuldigingen liet opheffen. - Zie ook: www.tempelieren.nl en www.tempeliers.be Duitse Orde - Als hospitaal in Jeruzalem gesticht door kooplieden uit Bremen en Lübeck in 1190, sinds 1198 geestelijke ridderorde. - In 1309 werd de hoofdzetel verplaatst naar Marienburg in Westpruisen, alwaar de orde een eigen staat opbouwde. - In 1811 werd de orde door Napoleon opgeheven, in 1835 heropgericht en verbonden aan de Oostenrijkse keizerskroon en tenslotte in 1928 omgevormd tot een religieuze orde. - Deze orde nam alleen leden uit het voormalige Rooms-Duitse Rijk op. - Kenmerk van de ridders was een witte mantel met een zwart latijns kruis, later bekend geworden als Duits kruis. - Homepage: www.deutscher-orden.at - De protestantse tak: www.ridderlijkeduitscheorde.nl - Artikel door Guy Stair Sainty: The Teutonic Order Sint Lazarusorde - Gesticht in Jeruzalem rond 1130. - Doelstelling was het verplegen van leprapatiënten. Daarnaast nam de Lazarusorde ook leden van andere ridderordes op, wanneer die met lepra besmet waren geraakt. - Opgeheven in 1572, waarbij de commanderijen in Noord-Italië bij de St. Mauritiusorde werden gevoegd en die in Frankrijk bij de Orde van O.L. Vrouw van de berg Karmel. - Begin 20e eeuw op particulier initiatief heropge- richt. Na een splitsing begin jaren '70 zijn er nu een Sint Lazarusorde in Parijs en een op Malta gevestigd. - Centrale homepage: www.st-lazarus.net - Zie ook: Orde van Sint Lazarus Een wat aparte plaats wordt ingenomen door de: Orde van het Heilig Graf - Opgericht in 1868 als voortzetting van de meer informele groep ridders van het Heilig Graf, die teruggaan op de in 1099 te Jeruzalem ingestelde kanunniken van het Heilig Graf. - Kenmerk van de ridders is een witte mantel met een rood Jeruzalemkruis. - Doelstelling is de bevordering van een christelijke levenshouding in trouw aan Kerk en Paus, alsmede steun aan geloof en Kerk in het Heilig Land. - Zie verder: Orde van het Heilig Graf - Nationale geestelijke ridderorden - Deze ridderorden zijn beperkt tot een bepaald gebied, waardoor zij sterker onder invloed van een wereldlijke vorst stonden of kwamen. In Spanje en Portugal leven deze orden tot op de dag van vandaag voort als militaire verdienstordes. Enkele ridderorden van dit type zijn: Orde van Calatrava - Opgericht in Castilië door Don Garcia in 1158. - Doelstelling was de strijd tegen de oprukkende moslims in Spanje. - In 1487 werd de orden verbonden aan de Spaanse kroon en in 1875 omgevormd tot militaire verdienstorde. - Artikel door Guy Stair Sainty: The Military Order of Calatrava - Wikipedia-artikel: Orden de Calatrava Orde van Alcántara - Opgericht in Castilië in 1166. - In 1494 verbonden aan de Spaanse kroon en in 1875 omgevormd tot militaire verdienstorde. - Artikel door Guy Stair Sainty: The Military Order of Alcántara - Wikipedia-artikel: Orden de Alcántara Orde van Santiago - Opgericht in Castilië in 1158. - Doelstelling was het beschermen van pelgrims naar Santiago de Compostela. - In 1493 verbonden aan de Spaanse kroon en in 1875 omgevormd tot militaire verdienstorde. - Artikel door Guy Stair Sainty: The Military Order of Santiago - Wikipedia-artikel: Orden Militar de Santiago Orde van Aviz - Opgericht door Portugese edelen in 1144. In 1187 schonk koning Alfons I haar de stad Aviz, waarnaar zij zich voortaan noemde. - In de 16e eeuw werd de orde verbonden aan de Portugese c.q. Spaanse kroon en in 1798 werd zij geseculariseerd en omgevormd tot algemene en militaire verdienstorde. - Wikipedia-artikel: Orde van Aviz Orde van de Zwaardbroeders - Opgericht in 1150 in Lijfland (het huidige Letland) - Doelstelling was de bekering van de heidense Esten, Lijven en Letten. - Kenmerk van de ridders was een witte mantel met een rood zwaardkruis. - In 1237 werd deze orde bij de Duitse Orde gevoegd. - Wikipedia-artikel: Orde van de Zwaardbroeders Orde van Christus - Opgericht in 1317/18 door koning Dionysius I van Portugal om de Portugese bezittingen van de in 1314 opgeheven Tempelorde over te nemen. Geleidelijk aan kwam de orde steeds meer onder invloed van de Portugese kroon, waarmee ze in 1551 definitief werd verbonden. - In 1789 werd de orde geseculariseerd en omgevormd tot algemene orde van verdienste. - Om het in Portugal verloren gegane christelijke karakter van deze orde te behouden, heeft paus Pius X in 1905 de pauselijke Orde van Christus ingesteld. - Wikipedia-artikel: Order of Christ - Artikel door José Vicente de Bragança: The Military Order of Christ - Vorstelijke geestelijke ridderorden - Vanaf eind 15e eeuw gingen vorsten ook zelf ridderorden oprichten, naar het voorbeeld van de grote oudere internationale en nationale geestelijke ridderorden. Het grootmeesterschap was bij deze orden van meet af aan verbonden aan de kroon. Voorbeelden van zulke orden zijn: Sankt Georgsritterorden - Opgericht door keizer Frederik III in 1469, naar het voorbeeld van de Duitse Orde. - Doelstelling was de strijd tegen de Turken. - Kenteken was een rood kruis op een wit veld. - Opgeheven in 1598. - De in de 20e eeuw opgerichte en te Rome gevestigde Soevereine en Militaire Hospitaalorde van Sint Georg in Karinthië (It.: Sovrano Ordine Militare Ospitaliero di San Giorgio in Carinzia) pretendeert een voortzetting van deze orde te zijn. Constantiniaanse Orde van St. Georg - Volgens de legende gaat deze orde terug op een door de Romeinse keizer Constantijn opgerichte garde ter bewaking van het labarum, de vlag waarmee hij in 312 de belangrijke slag bij de Milvische brug won. De huidige orde gaat rechtstreeks terug tot de (her)oprichting door de hertog van Parma in 1492. - Doelstelling is het verspreiden van het Geloof, het beschermen van de Kerk en het ondersteunen van de Heilige Stoel. - Internationale homepage: www.constantinianorder.org - Engelse homepage: www.constantinian.org.uk Sint Stephanusorde - Opgericht door hertog Cosimo di Medici van Florence in 1561. - Doelstelling was het bestrijden van Turkse zeerovers, dit in nauwe samen- werking met de Johannieter/Maltezerorde. - In 1571 nam de Sint Stephanusorde met 12 galeien deel aan de beroemde slag bij Lepanto. - Artikel door Guy Stair Sainty: The Military Orde of Saint Stephan - Statuten: Statuti Capitoli et Constitutioni del Ordine di Santo Stephano Orde van St. Mauritius en St. Lazarus - Ontstaan in 1572 als vereniging van de in 1434 opgerichte piëmontese Sint Mauritiusorde met de Noord-Italiaanse commanderijen van de opgeheven Sint Lazarusorde. - In 1720 omgevormd tot huis- en hoforde van het huis Savoye, die na de afschaffing van de Italiaanse monarchie onder leiding staat van de Italiaanse troonpretendent. - Homepage: www.aicods.org Orde van O.L.V. van de berg Karmel en St. Lazarus - Ontstaan in 1608 als vereniging van de Orde van O.L.Vrouw van de berg Karmel met de Franse commanderijen van de opgeheven Sint Lazarusorde. - Opgeheven in 1791. Orde van Sankt Georg - Opgericht door keurvorst Maximilian II Emmanuel van Beieren in 1729. - Tegenwoordig kent de orde ca. 90 leden, met als grootmeester het hoofd van het huis Wittelsbach en tevens troonpretendent van Beieren. - Artikel door Guy Stair Sainty: The Royal Military Order of Saint George

- DERDE ORDEN - Inleiding - Derde orden zijn religieuze verenigingen van mensen die zich aansluiten bij een kloosterorde zonder daar volledig lid van te worden of in te treden. Zij volgen een verzachte variant van de betreffende orderegel. - De term derde orde is ontstaan doordat deze gemeenschappen als derde Franciscaanse gemeenschap werd gezien, na de Franciscanerorde (voor mannen) als de eerste en de Clarissenorde (voor vrouwen) als de tweede orde. Ontstaan - De derde orden zijn ontstaan in de 13e eeuw, toen gelovigen die ontevre- den waren met de soms weinig verheven staat van de toenmalige geeste- lijkheid, zich op eigen initiatief wilden toeleggen op geestelijke verdieping. Daartoe zochten zij aansluiting bij de oude en grote klooster- en bedelorden. Indeling - Er zijn twee soorten derde orden te onderscheiden, namelijk de reguliere en de seculiere derde orden. Deze zullen hier nader worden besproken: - Reguliere derde orden- Leden van reguliere derde orden wonen (ongehuwd) in leefgemeenschappen, maar zonder dat daarop de volledige orderegels en de kerkrechtelijke bepa- lingen voor de echte kloostergemeenschappen van toepassing zijn. Wel leggen de leden bij de intrede een gelofte af. In de meeste gevallen gaat het hierbij om gemeenschappen van vrouwen, reden waarom ze ook wel tertiarissen worden genoemd. - Seculiere derde orden- Leden van seculiere derde orden wonen niet in aparte gemeenschappen, maar leiden een leven in de alledaagse wereld. Zij leggen dan ook geen gelofte, maar hooguit een plechtige belofte af. Daarmee onderscheiden zij zich van leden van gewone religieuze broederschappen. Alszodanig vormen zij een soort van broederschap onder geestelijke leiding van leden van de betreffende klooster- of bedelorden. Voorbeelden zijn: Geassocieerde leden van de Karmel - Mensen die een individueel verbond aangaan met de Karmelorde. - Nederlandse website: Geassocieerd lidmaatschap - Belgische website: Karmel Familie Oblaten van Sint Benedictus - Homepage: Oblates of the Order of Saint Benedict Derde orde van Sint Dominicus - Mensen die binnen hun werk en persoonlijke leven gestalte willen geven aan hun dominicaanse bewogenheid. - In Nederland opnieuw opgericht in 1999. - Begonnen met 19 leden, zijn er nu 46. - Internationale homepage: www.3op.org - Nederlandse homepage: www.lekendominicanen.nl Derde orde van Sint Franciscus - Mensen, mannen en vrouwen, gehuwd en ongehuwd, die op Franciscaanse wijze in de wereld leven. - Wereldwijd ca. 500.000 leden, verspreid over 57 landen. - Internationale homepage: www.ciofs.org - Nederlandse homepage: www.ofsnederland.nl

- BROEDERSCHAPPEN - Inleiding - Broederschappen met een meer of minder sterke religieuze inslag kwamen gedurende het Ancien Régime (vóór de secularisering in de Franse tijd) in geheel katholiek Europa zeer veel voor. Deze broederschappen (Lat.: fra- ternitates, enkelvoud: fraternitas) werden ook wel gilden of gezelschappen (Lat.: societates, enkelvoud: societas) genoemd. - Naast broederschappen met een zuiver religieuze, spirituele of devotionele doelstelling, waren er ook talrijke vergelijkbare organisaties met een louter wereldlijke doelstelling, zoals bijv. de ambachts- en schuttersgilden. Ook deze deden echter altijd het nodige voor de zorg voor het zieleheil en voor de behoeftige naasten. Kenmerken Alle broederschappen hadden de volgend kenmerken gemeen: - Zij werden opgericht met goedkeuring van de betreffende kerkelijke gezagdragers. - Doelstelling was altijd de bevordering van innerlijke vroomheid en de zorg voor het zieleheil. - Indien de middelen toereikend waren hadden broederschappen vaak een eigen altaar in de lokale kerk. Daar werden liturgische vieringen gehouden voor de leden en hun familie, in het bijzonder werden missen opgedragen voor het zieleheil van de overleden broeders. Dit niet zelden op voorspraak van de eigen patroonheilige. - Daarnaast werd er gezorgd voor behoeftige leden en hun familie en werden meestal ook anderen liefdadige werken verricht ten behoeve van armen, weduwen en wezen. - Veel broederschappen hadden een eigen herkenningsteken: meestal een symbolische, allegorische of religieuze figuur. Deze werd door de leden ge- dragen in de vorm van een speld, een hanger of als borduursel. Ontwikkeling - Religieuze broederschappen kwamen in de Oudheid al voor in Constantino- pel en Alexandrië. In de 8e en 9e eeuw is in het Germaanse Frankrijk ook sprake van broederschappen of gilden, maar deze blijven in nevelen gehuld. - Als eerste lekenbroederschap geldt die welke eind 12e eeuw door bisschop Odo van Parijs werd opgericht. Vanaf de 13e eeuw ontstonden in bijna alle steden vaak meerdere broederschappen. Later verenigde ook de adel op het platteland zich in vergelijkbare organisaties en tenslotte ook dorpsbewoners. - Met de reformatie werden in de tweede helft van de 16e eeuw de zuiver religieuze broederschappen opgeheven of verboden. Hun gemeenschappe- lijke rituele geloofsuitoefening was niet te verenigen met de meer individuele en innerlijke protestantse geloofsbeleving. De broederschappen die ook wereldlijke functies hadden, konden ontdaan van hun katholieke tradities blijven voortbestaan. - In katholiek gebleven landen werden de religieuze broederschappen uit- eindelijk opgeheven in de Franse tijd, toen tegelijk met de scheiding van kerk en staat een verbod op particuliere verenigingen werd uitgevaardigd. - Diverse broederschappen werden echter na de invoering van de vrijheid van godsdienst en vereniging in 1848 weer tot leven gewekt of heropge- richt, zij het formeel in de vorm van een vereniging naar burgerlijk recht. Tradities - Veel nog bestaande broederschappen van respectabele ouderdom kennen een rijke traditie, die onder meer tot uiting komt in bepaalde oude gebruiken, historische kledij en niet in de laatste plaats de continuïteit van een be- paalde lokale devotie. - Hiermee dragen zulke broederschappen niet alleen bij tot de rijkdom van de katholieke geloofsbeleving, maar ook aan het culturele erfgoed in het alge- meen. - Ondanks dat grote culturele belang is er maar weinig onderzoek naar het fenomeen van de broederschappen gedaan, waardoor er naar verhouding maar weinig over bekend en over te vinden is. Indeling - Er zijn grofweg vier soorten broederschappen te onderscheiden: burgerlijke broederschappen, aartsbroederschappen, adellijke broederschappen en vorstelijke ridderbroederschappen. De drie eerstgenoemde soorten waren allen min of meer democratisch van opzet; de vorstelijke ridderbroeder- schappen hadden een meer hiërarchische structuur. - Buitenlandse broederschappen kunnen worden gevonden middels de zoek- termen: Bruderschaft, confraternita, cofradía en hermandad. - Burgerlijke broederschappen - Burgerlijke broederschappen waren te vinden in de steden en waren aldaar aan een bepaalde kerk verbonden. Voorbeelden van enkele nog bestaande broederschappen zijn de: Illustere Lieve Vrouwe Broederschap - Opgericht in 1318 en verbonden aan de Sint Janskathedraal in 's-Hertog- enbosch. - Deze broederschap heeft altijd enkele prominente leden gehad, waaronder in de 16e eeuw prins Willem van Oranje en tegenwoordig koningin Beatrix en prins Willem-Alexander. - De broederschap is gehuisvest in het Zwanenbroedershuis. Heilig Kerstgilde - Opgericht rond 1320 en oorspronkelijk verbonden aan de oude Sint Bavo- kerk, nu aan de kathedrale basiliek Sint Bavo in Haarlem. - Bestaande uit 54 katholieke notabelen, waarvan 27 mannen en 27 vrouwen, vroeger uit Haarlem, tegenwoordig uit geheel Nederland. - Doelstelling is het gedenken van Christus' geboorte en het verstrekken van een gratis feestmaal aan 13 armen. Bruderschaft St. Christoph - Opgericht door Heinrich von Kempten in 1386 om gelden in te zamelen voor de bouw van een hospitium op de Arlbergpas. Met toestemming van de bisschop van Tirol in 1961 heropgericht door Arnold Ganahl. - Tegenwoordig heeft de broederschap ca. 15.000 leden, waaronder meer- dere leden van Europese vorstenhuizen (o.a. koningin Beatrix). - Homepage: www.bruderschaft-st-christoph.org Hermandad del Gran Poder - Opgericht in Sevilla, Spanje, in 1431. - Doelstelling is het eren van God en de openbare devotie tot O.L.Heer Jezus Christus en de heilige maagd Maria. - Homepage: www.granpoder.org Herrgottskanoniere Luzern - Opgericht in Luzern, Zwitserland, rond 1580. - Doelstelling is de verering van Jezus Christus in het Altaarsacrament, in het bijzonder door verheerlijking en opluistering van het Sacramentsfeest. - Homepage: www.herrgottskanoniere.ch Broederschap van Onze Lieve Vrouw - Bestond reeds in 1614, maar gaat mogelijk terug op een soortgelijke broederschap die al voor 1470 bestond. - Verbonden aan de Onze Lieve Vrouwekerk (Sterre der zee) in Maastricht. - Website: Broederschap van Onze Lieve Vrouw Hermandad del Señor de los Milagros de Nazarenas (Broederschap van O.L.Heer van de Mirakelen van Nazarenar) - Opgericht in Lima, Peru in 1651. - Organiseert jaarlijks de processie van O.L.Heer van de Mirakelen, als één van de belangrijkste Peruaanse religieuze evenementen. - Homepage: www.hsmnazarenas.org - Aartsbroederschappen - Een aartsbroederschap is een broederschap die van de Paus het recht heeft gekregen om elder andere (dochter)broederschappen met dezelfde naam en dezelfde doelstelling te stichten of zulke als lid aan te nemen. Het oprichten van een aartsbroederschap of het verheffen van een gewone broederschap tot aartsbroederschap is voorbehouden aan de Paus. Voorbeelden van aartsbroederschappen zijn: Arciconfraternita di Sant'Anna de'Parafrenieri - Opgericht met goedkeuring van paus Urbanus VI in 1378 - Ontstaan als vereniging van de voormalige pauselijke pages, later de dragers van de pauselijke draagstoel (It.: sedia gestatoria) en tegenwoordig van de pauselijke kamerheren die dienstdoen in de antichambre. - Hoofd is de prefect van de pauselijke huishouding. - Homepage: www.parafrenieri.it Erzbruderschaft St. Michael - Opgericht door de prinsbisschop van Keulen, Joseph Clemens von Bayern, in München in 1693, als tegenhanger van de alleen voor edelen toegankelijke Orde van de H. Michaël. - In haar hoogtijdagen kende deze broederschap bijna 100.000 leden, ver- speid over Beieren, Oostenrijk en het Rijnland. Tegenwoordig zijn er ca. 800 leden. - Doelstelling is de verering van de aartsengel Michaël. - Homepage: St. Michael Erzbruderschaft Aartsbroederschap der Heilige Drievuldigheid - Opgericht in Teralfene (België) in 1704. - Doelstelling is het bevorderen van de aanbidding van de Heilige Drievuldig- heid en (vroeger) "het zorgen voor het heil van de gevangen kinderen van de Kerk" (d.w.z. het vrijkopen van slaven). Aartsbroederschappen van de Heilige Familie - Deze werden in de 19e eeuw in heel veel Nederlandse en Belgische plaats- en opgericht ter bevordering van een religieus en harmonieus gezinsleven, naar het voorbeeld van de Heilige Familie van Nazareth. - De eerste broederschap werd in 1844 in Luik opgericht door Henri Belle- table, met medewerking van de paters Redemptoristen. Door paus Pius IX in 1847 goedgekeurd en tot aartsbroederschap verheven. - Deze broederschappen waren vooral bedoeld voor de lagere maatschappe- lijke klassen. Voor hen werden vaak maandelijkse religieuze en studiebijeen- komsten georganiseerd. - In 1951 kende deze aartsbroederschap in totaal maar liefst 700.000 leden, waarvan ca. 300.000 in Nederland. Daarna zette een sterke neergang in. - Zie ook: Aartsbroederschap der Heilige Familie - Adellijke broederschappen - Adellijke broederschappen bestonden uit edelen ten plattelande. Omdat het hierbij haast zonder uitzondering tot ridder geslagenen betreft, kan ook van ridderbroederschappen gesproken worden. Daarnaast waren er echter ook broederschappen van patriciërsfamilies in de grote steden, waarvan de leden vaak na verloop van tijd adeldom verwierven. Voorbeelden van beide types zijn: Adelige Ganerbschaft des Haus Alten Limpurg - Opgericht rond 1350 als vereniging van notabele, later adellijke families uit de voormalige Rijksstad Frankfurt am Main. - Doelstelling is het cultiveren van de saamhorigheid en de tradities van de aangesloten families, alsmede van de christelijke en adellijke mentaliteit. - Homepage: www.alten-limpurg.de Narrenbroederschap - Opgericht in het hertogdom Kleef in 1381 en opgeheven in 1393. Broederschap Eenhoorn en Hl. Maagd - Opgericht in het markgraafschap Moravië in 1424. - Vorstelijke ridderbroederschappen - De vorstelijke ridderbroederschappen werden door grotere landsheren opge- richt om ook op meer religieuze wijze de lagere edelen aan zich te binden. Naar dit voorbeeld werden ook de vorstelijke hofordes opgericht, die primair de staatsvorming dienden, maar waarbij het religieuze aspect nog een grote rol speelde. Voorbeelden van zulke hofordes zijn de Orde van de Kousenband en de Orde van het Gulden Vlies. Zowel bij deze broederschappen, als de ordes werd het herkenningsteken aan een ketting om de hals gedragen. Voorbeelden van de zuiver religieuze vorstelijke ridderbroederschappen zijn: Sint Georgsbroederschap - Opgericht door koning Karel Robert van Hongarije in 1326. - Internationale homepage: www.georgsritter.org Saint Hubert - Opgericht in het hertogdom Bar, Frankrijk, in 1422. Sankt Hieronymus - Opgericht in het markgraafschap Meissen in 1450. - Verdwenen als gevolg van de reformatie. Sankt Antoniusbruderschaft - Opgericht in Kleef vóór 1430. - Vanaf 1461 voortgezet als schuttersbroederschap te Kleef. - Zie ook: Schützenbruderschaften in Kleve Unsere Liebe Frauen/Schwanenbruderschaft - Opgericht in 1440 door de markgraaf van Brandenburg, later uitgebreid tot in Franken. - Verdwenen na 1485. Saint George de Rougemont - Opgericht in de Franche-Comté rond 1440. Sankt Hubertusbruderschaft - Opgericht in de graafschap Jülich-Berg in 1444. - Verdwenen na 1511. Sankt Simplizius - Opgericht in Fulda in 1492. - Verdwenen als gevolg van de reformatie.

- VERENIGINGEN - Inleiding - Verenigingen van katholieke leken zijn in veel opzichten vergelijkbaar met de hiervoor behandelde broederschappen. Belangrijkste verschil is dat zij na de Franse tijd zijn opgericht en daarmee onderworpen waren en zijn aan de burgerlijke wetgeving op dit gebied. Kenmerken Alle katholieke verenigingen hebben de volgende kenmerken gemeen: - Ze werden meestal georganiseerd volgens de hiërarchische kerkstructuur: parochie, dekenaat, bisdom en kerkprovincie, waardoor er sprake was van 'parochiële', 'dekenale' of 'diocesane' verenigingen. - Iedere katholieke vereniging, zelfs die welke geen specifiek geestelijke doelstelling hadden, werd geacht een geestelijk adviseur te hebben. Af- hankelijk van de grootte, het werkterrein of de status van de betreffende vereniging kon de geestelijk adviseur een kapelaan, pastoor of een hoger- geplaatste geestelijke zijn. Ontwikkeling - In de Franse tijd was het oprichten van particuliere organisaties en vere- nigingen verboden, of slechts toegestaan met voorafgaande overheidstoe- stemming. Dit veranderde pas in de tweede helft van de 19e eeuw, in Ne- derland met de grondwet van 1848, waarin de vrijheid van vereniging was opgenomen. Dit in combinatie met een algehele katholieke emancipatiegolf, leidde tot de oprichting van talloze verenigingen van katholieke gelovigen. - Zodoende waren er tijdens de hoogtijdagen van het "rijke roomsche leven" katholieke verenigingen op bijna alle mogelijke terreinen actief en was bijna elke katholiek wel van één of meerdere van deze organisaties lid. - Na het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) verdwenen veel katholieke verenigingen als gevolg van een sterk dalend ledental. Dit hing nauw samen met de snelle secularisatie en de opkomst van andere vormen van vrijetijds- besteding. Indeling - De katholieke verenigingen kunnen worden onderscheiden in algemene, godsdienstige, spirituele, charitatieve, jeugdverenigingen, politieke partijen, stands- en vakorganisaties en militante verenigingen. Van elk van deze zullen hierna de belangrijkste worden opgesomd: - Algemene verenigingen- Piusvereniging - Opgericht in 1856. - Zette zich in voor katholieke weerbaarheid en gaf onder meer de Pius- almanak uit, het jaarboek voor katholiek Nederland, dat tegenwoordig door Bohn Stafleu van Loghum wordt uitgegeven. Katholiek Vrouwengilde (KVG) - Opgericht in 1913 op initiatief van Alfons Ariëns. - Doelstelling is om, geïnspireerd door het evangelie, een bijdrage te leveren aan de ontplooiing en ontwikkeling van de vrouw, zowel wat betreft haar persoonlijk leven, als met betrekking tot haar plaats in gezin, Kerk en sa- menleving. - Het landelijke Katholieke Vrouwengilde Nederland werd in 2005 ontbonden. De, in sindsdien zelfstandige, provincies georganiseerde lokale afdelingen bleven echter voortbestaan. - Tegenwoordig zijn er ca. 18.000 leden. Graalbeweging - Opgericht in 1921 onder leiding van pater Jacques van Ginneken SJ. - Beweging voor alle vrouwen die zich willen inzetten om vanuit een levende spiritualiteit de samenleving om te vormen tot een wereld van vrede en gerechtigheid. - Homepage: www.degraalbeweging.nl - Zie ook het artikel: De Graal Katholieke Actie - Opgericht in Italië in 1924. - Bedoeld als niet-politieke katholieke lekenorganisatie onder leiding van de bisschoppen. - In Nederland bestond een afdeling van 1936 tot 1966, maar kreeg nooit zoveel aanhang als de bedoeling was. - Italiaanse homepage: www.azionecattolica.it - Wikipedia-artikelen: Katholieke Actie - Godsdienstige verenigingen - Deze verenigingen hadden meestal als doelstelling het met zang en muziek opluisteren van de kerkelijke vieringen en het organiseren van kerkelijke feesten, bedevaarten e.d. Vaak waren er voor mannen en vrouwen aparte verenigingen. De bekendste van deze verenigingen zijn de: Sint Caeciliaverenigingen - In het hele Nederlandse en Duitse taalgebied bestaan in talloze parochies (Sint) Caeciliaverenigingen. - Doelstelling is het door middel van vocale en/of instrumentale muziek opluisteren van de liturgische erediensten. - Deze verenigingen ontlenen hun naam aan Sint Caecilia, de patrones van de musici. - Daarnaast zijn er ook talrijke fanfares en muziekverenigingen die deze naam dragen. - Spirituele verenigingen - Ridderschap van de Onbevlekte - Een spirituele beweging die de wereld door Maria voor Christus wil winnen. - Opgericht in Rome in 1917 door de heilige pater Maximiliaan Kolbe, OFM Cap. - Met kerkelijke goedkeuring van de Pauselijke Raad voor de Leken. Legioen van Maria - Een beweging met actieve en biddende leden. - Opgericht in Dublin, Ierland in 1921 door Frank Duff. - Met kerkelijke goedkeuring van de Pauselijke Raad voor de Leken. - Internationale homepage: www.legion-of-mary.ie - Private website: www.legionofmary.org Gemeenschappen van de Heilige Familie - Gemeenschap tot geestelijke verdieping en bezinning. - Opgericht in Polen in 1935 door pater Dr. Tadeusz Dajcer. - Wereldwijd verspreid in 34 landen. - Met kerkelijke goedkeuring van de Pauselijke Raad voor de Leken. Legionairs van Christus - Een gemeenschap van priesters die lekengelovigen activeren en motiveren om deel te nemen aan de missie van de Kerk. - Opgericht in 1941 - Wereldwijd aanwezig op 4 continenten met ruim 600 priesters en 2500 seminaristen. - Internationale homepage: www.legionofchrist.org Engelenwerk - Een groep van priesters en leken die de geloofskennis over de engelen wil verdiepen en verspreiden. - Opgericht in Innsbruck, Oostenrijk in 1949. - In 1961 kerkelijk goedgekeurd door de bisschop van Innsbruck. - Internationale homepage: www.opusangelorum.org - Charitatieve verenigingen - Deze verenigingen hielden zich bezig met liefdadigheid en hulp aan armen en zieken. Voorbeelden zijn: Sint Vincentiusverenigingen - Vincentiusverenigingen bekommeren zich om iedereen in nood, ongeacht oorzaak, achtergrond of geloof. - Opgericht in Parijs in 1833 door Frédéric Ozanam. - Wereldwijd actief met bijna 1 miljoen leden in 132 landen. - Internationale homepage: www.ozanet.org - De Vincentiaanse familie: www.famvin.org - Nederlandse homepage: www.vincentiusvereniging.nl - Belgische homepage: www.vincentdepaul.be Sint Elisabethverenigingen (Nog geen nadere gegevens beschikbaar) Kolpingwerk - Ontstaan uit door Johann Gregor Breuer in 1846 en de zalige Adolph Kolping in 1849 opgerichte Gesellenvereine. - Doelstelling is het gemeenschappelijk bevorderen en beoefenen van naastenliefde in de vorm van hulp aan de Derde Wereld en in jeugd- en ouderenwerk. - Wereldwijd actief met ca. 500.000 leden in 57 landen. - Internationale homepage: www.kolping.net - Duitse homepage: www.kolping.de Liefdewerk Oud Papier - Opgericht rond 1870. - Doelstelling was het ondersteunen van de Paus bij de verdediging van de Kerkelijke Staten tegen de oprukkende Italiaanse troepen. Dit gebeurde door middel van inkomsten uit het inzamelen van oud papier. - In de jaren '70 van de 20e eeuw opgegaan in de stichting Finas, die op zijn beurt weer is ondergebracht bij het Oranje Fonds. - De naam Liefdewerk Oud Papier is spreekwoordelijk geworden voor het doen van moeite zonder directe beloning. Knights of Columbus (Ridders van Columbus) - Opgericht in New Haven, Connecticut, USA in 1882 door Michael J. McGivney. - Doelstelling was oorspronkelijk het leveren van weder- zijdse financiële bijstand aan behoeftige leden en hun families. Tegenwoordig ligt de nadruk op het uitvoeren en ondersteunen van liefdadigheidsprojecten. - ca. 1,7 miljoen leden in geheel Noord-Amerika. - Homepage: www.kofc.org - Jeugdverenigingen- Deze verenigingen hadden tot doel het de geloofsverdieping onder jongeren te bevorderen. Vaak heetten zij congregaties en waren apart voor jongens en meisjes. Enkele bekende katholieke jongerenverenigingen zijn: Heilige Kindsheid - Pauselijk genootschap voor kinderen tot 13 jaar. - Opgericht in Frankrijk in 1843, sinds 1849 waren er ook afdelingen in Nederland. - Doelstelling was om door gebeden en giften bij te dragen aan de kerstening van jongeren in niet-christelijke landen. - Totaan de Tweede Wereldoorlog werden er op veel plaatsen jaarlijks Kindheidsoptochten georganiseerd, waarbij kinderen meestal als geestelijken verkleed meeliepen. Schönstatt-Bewegung - Opgericht in Schönstatt, Duitsland, door pater Josef Kentenich in 1914. - Homepage: www.schoenstatt.de Katholieke Arbeidende Jeugd (KAJ) - Vlaamse beweging voor jongeren vanaf 12 jaar, die activiteiten organiseert ter inspiratie en ontspanning (ook bekend als "kajotters"). - Opgericht in Brussel door pastoor Jozef Cardijn in 1925. - Internationale homepage: www.jociycw.net - Vlaamse homepage: www.kaj.be KSJ-KSA-VKSJ - Een Vlaamse katholieke jeugdbeweging voor kinderen van 6 jaar en ouder. - Opgericht in 1928 als het Jeugdverbond voor Katholieke Actie (JVKA). - Tegenwoordig heeft de KSJ ca. 35.000 leden in geheel Vlaanderen. - Homepage: www.ksj.org Chiro - Opgericht door pastoor Jos Cleymans in 1934 als bundeling van in de loop van de 19e eeuw opgerichte katholieke jeugdpatronaten. - Vlaamse homepage: www.chiro.be - Waalse homepage: www.patro.be - Nederlandse zustervereniging: www.jongnederland.nl - Internationale koepel: www.fimcap.org Kolpingjeugd - Opgericht in Keulen in 1957 als jeugdonderdeel van het Kolpingwerk. - Wereldwijd actief met ca. 50.000 leden in 50 landen. - Europese homepage: www.kolpingjugend-europa.org Bund der Deutschen katholischen Jugend (BDKJ) - Opgericht in de buurt van Paderborn in 1947. - Tegenwoordig een federatie van regionale en lokale jeugdverenigingen met in totaal ca. 650.000 leden. - Homepage: www.bdkj.de Katholische Junge Gemeinde (KJG) - Duitse kinder- en jeugdorganisatie met ca. 80.000 leden. - Opgericht in 1970 als bundeling van de vele 19e eeuwse Katholischiche Jungmännergemeinschaften (KJG) en Katholische Frauenjugendgemeinschaften (KFG). - Homepage: www.kjg.org - Politieke partijen - Politieke partijen zijn verenigingen die door de overheid zijn toegelaten om deel te nemen aan democratische verkiezingen. Op die manier kunnen zij een plaats krijgen in de volksvertegenwoordiging en deelnemen aan de regering. Nadat in 1848 in de meeste Europese landen de vrijheid van godsdienst en van vereniging in de grondwet werd vastgelegd, werd het ook voor katho- lieken mogelijk om eigen kiesverenigingen op te richten. Van echte katholieke partijen was aanvankelijk nog geen sprake, mede ook omdat paus Pius IX (1846-1878) de democratie scherp veroordeelde. Pas paus Leo XIII maakte in zijn encycliek Immortale Dei uit 1885 een opening voor de democratische staatsvorm. Nederlandse katholieke partijen: Algemeene Bond van R.K.-kiesverenigingen - Opgericht in 1904 als federatie van katholieke kiesverenigingen, die al sinds 1887 politiek actief waren en sinds 1891 een katholieke fractie in de Tweede Kamer hadden. - Grondslag was een door de katholieke voorman mgr. Herman Schaepman opgesteld programma. - In 1926 werd de bond omgevormd tot een landelijke partij, de Roomsch-Katholieke StaatsPartij (RKSP). - Wikipedia-artikel: Algemeene Bond van RK-kiesverenigingen Roomsch-Katholieke StaatsPartij (RKSP) - Opgericht in 1926 als voortzetting van de Algemeene Bond van R.K.-Kiesverenigingen, die al langer onder deze nieuwe naam bekend stond en sinds 1918 aan de Nederlandse regering deelnam. - Wikipedia-artikel: Roomsch-Katholieke Staatspartij Katholieke VolksPartij (KVP) - Opgericht in 1945 als opvolger van de vooroorlogse Roomsch-Katholieke StaatsPartij (RKSP). - De KVP was een brede volkspartij waar zowel katholieke arbeiders, boeren, werkgevers en ambtenaren lid van waren. - Gedurende haar bestaan heeft de KVP permanent deel uitgemaakt van de Nederlandse regering. - In 1980 fuseerde de KVP met de protestantse partijen CHU en ARP tot het Christen Democratisch Appèl (CDA). - Homepage van het CDA: www.cda.nl Belgische katholieke partijen: Fédération des Cercles catholiques et des Associations conserva- trices - Opgericht in 1869 als verbond van katholieke en conservatieve kiesver- enigingen. - Deze partij verwierf in 1884 de absolute meerderheid in het Belgische parlement en bleef tot 1918 aan de macht. - In 1921 werd deze federatie omgedoopt tot de Katholieke Unie. Katholieke Unie - Ontstaan in 1921 als voortzetting van de vroegere federatie van katho- lieke kiesverenigingen. - Deze partij verenigde de katholieke boeren, arbeiders en middenstanders. - In 1936 werd de partij omgedoopt tot het Katholieke Blok. Christelijke Volkspartij (CVP) - Opgericht in 1945 als opvolger van het vooroorlogse Katholieke Blok. - De CVP nam van 1947 tot 1999 vrijwel permanent deel aan de Belgische regering. - In 1972 werd de unitaire CVP opgesplitst in een Vlaamse Christelijke Volkspartij (CVP) en een Waalse Parti Social Chrétien (PSC). De Vlaamse partij wijzigde haar naam in 2001 in Christen-Democratisch & Vlaams (DC&V) en de Waalse in 2002 in Centre Démocrate Humaniste (CDH) - Homepage van CD&V: www.cdenv.be - Homepage van CDH: www.lecdh.be - Stands- en vakorganisaties - De stands- en vakorganisaties zijn kenmerkend voor de verzuilde maat- schappijstructuur, zoals we die met in Nederland en België tegenkwamen. De standsorganisaties waren verenigingen die vooral de culturele en gees- telijke verheffing van de katholieke boeren, arbeiders, middenstanders en beoefenaars van hogere en vrije beroepen tot doel hadden. De vakorgani- saties waren vooral gericht op de materiële en economische verheffing van de katholieke arbeiders. De katholieke arbeidersbeweging kwam eind jaren '80 van de 19e eeuw op en werd onder meer gestimuleerd door de beroemde encycliek Rerum Nova- rum paus Leo XIII uit 1891. Aanvankelijk was het de vraag of de arbeidersorganisaties vakorganisaties of standsorganisaties dienden te zijn. De bisschoppen besloten in 1916 dat het vooral standsorganisaties moesten zijn. Voorbeelden van stands- en vakorganisaties zijn: Katholieke Sociale Actie (KSA) - Opgericht in 1904 op initiatief van P.J.M. Aalberse. - Nationale federatie van alle katholieke standsorganisaties. - Werd gepropageerd vanuit het door de katholieke voorman P.J.M. Aalberse opgerichte Katholiek Sociaal Weekblad dat van 1902-1929 verscheen. - Inpgeheven in 1925 opgegaan in het R.K. WerkliedenVerbond (RKWV). R.K. Vakbureau - Opgericht in 1909 in Amsterdam als coördinerend bureau voor de diocesane standsorganisaties, zoals die verenigd waren in de Katholieke Sociale Actie (KSA). Algemeene R.K. Werkgeversorganisatie - Opgericht in 1915. Nederlandsche R.K. Middenstandsbond - Opgericht in 1915. - Federatie van diocesane katholieke middenstandsbonden. R.K. WerkliedenVerbond (RKWV) - Opgericht in 1925 als samenvoeging van de in 1906 opgerichte Federatie der Diocesane Volks- en Werkliedenbonden en het in 1909 opgerichte Bureau voor de R.K. Vakorganisatie. - Het RKWV was een federatie van vijf diocesane, 25 katholieke vakbonden en enkele andere organisaties voor katholieke arbeiders. - Opgeheven in de zomer van 1941 op aandrang van aartsbisschop De Jong van Utrecht in verband met de Duitse bezetting. Sint-Adelbertvereniging - Opgericht in 1935 op initiatief van jhr.mr. C. Ruys de Beerenbrouck. - Deze vereniging was de standsorganisatie voor katholieke intellectuelen, had provinciale en lokale afdelingen en organiseerde jaarlijks de Adelbert- landdag. - Opgeheven in 1967. Katholieke ArbeidersBeweging (KAB) - Opgericht in 1945 als voortzetting van het tijdens de oorlog opgeheven R.K. WerkliedenVerbond (RKWV). - Per 1 januari 1964 werden de katholieke standsorganisaties opgeheven en werd de KAB omgedoopt tot Nederlands Katholiek Vakverbond (NKV). Nederlands Katholiek Vakverbond (NKV) - Per 1 januari 1964 opgericht als voortzetting van de KAB. - Het NKV had in 1972 ca. 400.000 leden verdeeld over 12 bonden, zoals de Industriebond-NKV, de Bouw- en houtbond-NKV en de Katholieke Bond van Overheidspersoneel (KABO). - In 1976 met de socialistische NVV samengegaan in de Federatie Neder- landse Vakbeweging (FNV), waar beide organisaties per 1 januari 1982 volledig in opgingen. - Militante verenigingen - Tenslotte waren er nog aparte verenigingen van zoeaven, de vrijwilligers die van 1864 tot 1870 naar Rome trokken om de Pauselijke Staat te helpen ver- dedigen tegen de Italiaanse troepen (zie Geschiedenis van Vaticaanstad). Voorbeelden van zulke verenigingen zijn: Enkele pauselijke zoeaven Fidei et Virtute (nog geen nadere gegevens beschik- baar) Zouavenbond - Opgericht door de in 1870 uit Rome teruggekeerde zoeaven. - Opgeheven in 1946, na het over- lijden van de laatste zoeaaf, de 95-jarige Petrus Verbeek uit Hintheim.

- NIEUWE BEWEGINGEN - Inleiding - De nieuwe bewegingen zijn organisaties van katholieke leken die na (of al eerder in de geest van) het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) zijn opgericht. - In meer strikte zin wordt de term nieuwe bewegingen ook gebruikt als verzamelterm voor alleen de spirituele nieuwe bewegingen met daarbij de nieuwe gemeenschappen. Kenmerken Kenmerken van de nieuwe bewegingen zijn: - In de geest van de openheid die het Tweede Vaticaans concilie wilde bewerkstelligen, hebben de meeste van deze organisaties een vrij en open karakter. Er wordt meer vanuit het geloof, dan óver het geloof gesproken en er is veel ruimte voor de werking van de Heilige Geest (charisma). - De structuur is minder strak dan bij de broederschappen en verenigingen het geval was en deze valt meestal ook niet volledig samen met de kerke- lijke indeling. Meerdere bewegingen staan ook open voor protestanten of zijn oecumenisch van opzet. - Het lidmaatschap van de nieuwe bewegingen is vaak minder formeel gere- geld of ontbreekt soms zelfs geheel. In zo'n geval worden er bijvoorbeeld alleen activiteiten georganiseerd, waar iedere belangstellende aan kan deel- nemen. Internetcommunties - In het verlengde van de nieuwe bewegingen liggen de internetcommuni- ties. Deze bestaan alleen uit een website of -pagina met bijdragen en/of profielen van leden, eventueel aangevuld met interactieve mogelijkheden zoals een forum of een chat. - De deelnemers kennen elkaar soms van bijeenkomsten zoals de Wereld- JongerenDagen of zij organiseren eigen bijeenkomsten. Het aantal deelne- mers kan uiteenlopen van enkelen tot meer dan duizend. Voor sommige groepen is inschrijving vereist, andere zijn openbaar. - Voor deze internetcommunities geldt dat zij, overeenkomstig de snelheid en vluchtigheid van het internet, in alle opzichten heel divers zijn. Sommige bestaan al wat langer en hebben veel te bieden, andere zijn nauwelijks van de grond gekomen. Criteria - Om de relatief ongebonden nieuwe bewegingen en hun aangelegenheden te coördineren, in goede banen te leiden en waar nodig bij te sturen, is in 1967 de Pauselijke Raad voor de Leken opgericht. - Vervolgens zijn in de apostolische exhortatie Christifideles Laïci uit 1988 enkele criteria opgesteld waaraan de lekenbewegingen moeten voldoen willen zij voor kerkelijke erkenning in aanmerking komen. Het betreft de volgende punten: * De roeping tot heiligheid van elke gelovige moet centraal staan (geeste- lijke groei) * Het katholieke geloof moet daadwerkelijk beleden worden (verkondiging en catechese) * Er moet getuigenis zijn van een hechte gemeenschap in verbondenheid met de wereldkerk * Er moet worden deelgenomen aan de evangelisatie en de missie van de Kerk * Er moet inzet zijn voor aanwezigheid in de maatschappij (sociale leer van de Kerk, diaconie) - Bewegingen en organisaties die aan deze criteria voldoen, kunnen als blijk daarvan worden erkend door de Pauselijke Raad voor de Leken. - De internetcommunities vallen, voor zover deze niet aan concrete bewe- gingen verbonden zijn, niet onder deze richtlijnen. Indeling - De nieuwe bewegingen kunnen worden onderscheiden in algemene, spiri- tuele, catechese-, vredes-, jongeren- en internetbewegingen. Van elk van deze zullen hierna de belangrijkste worden opgesomd: - Algemene bewegingen - Communione e Liberazione (Gemeenschap en Bevrijding) - Opgericht in Milaan, Italië in 1954 door fr. Luigi Giussani. - Wereldwijd in 70 landen aanwezig. - Met kerkelijke goedkeuring van de Pauselijke Raad voor de Leken. - Internationale homepage: www.clonline.org Mariënburgvereniging - Vereniging van kritische katholieken die vorm willen geven aan eigentijdse geloofsbeleving. - Opgericht in 1983. - De vereniging telt ca. 2700 leden. - Homepage: www.marienburgvereniging.nl Comunità di Gesù - Opgericht door Matteo Calisi in Bari, Italië, in 1983. - Homepage: www.comunitadigesu.org Acht Mei Beweging (AMB) - Platform van progressief-katholieke verenigingen en organisaties. - Opgericht in 1985 en opgeheven in 2003. - Website in de geest van de Acht Mei Beweging: www.rk-kerkplein.org Contact Rooms-Katholieken (CRK) - Organisatie voor het in contact brengen van katholieken en het vanuit een katholiek standpunt leveren van een bijdrage aan het maatschappelijk debat. - Opgericht in 1986 als reactie op de meer progressieve Acht Mei Beweging. - Homepage: www.crk.nl We are Church/Wir sind Kirche - Internationale beweging voor kerkvernieuwing op basis van het Tweede Vaticaans Concilie. - Ontstaan uit een Oostenrijkse petitie-actie, waarna deze internationale beweging in 1996 in Rome is opgericht. - Wereldwijd actief in 20 landen. - Internationale homepage: www.we-are-church.org - Duitse homepage: www.wir-sind-kirche.de - Spirituele bewegingen - Focolare (Werk van Maria) - Beweging voor eenheid en universele broederschap. - Opgericht in Trente, Italië in 1943 door Chiara Lubich. - Wereldwijd aanwezig in 182 landen met ca. 2 miljoen sympathisanten. - Met kerkelijke goedkeuring van de Pauselijke Raad voor de Leken. - Internationale homepage: www.focolare.org - Nederlandse homepage: www.focolare.nl - Belgische homepage: www.focolare.be Vrouwe van Alle Volkeren - Internationale beweging ter bevordering van de verering van Maria als de Vrouwe van alle Volkeren. - Ontstaan vanuit de Mariaverschijningen die de Amsterdamse Ida Peerde- man van 1945-1959 zou hebben gehad. - De verering is in 1996 goedgekeurd door de bisschop van Haarlem. - Organiseert sinds 1997 jaarlijks een Internationale Gebedsdag in Amster- dam. - Internationale homepage: www.de-vrouwe.net Regnum Christi - Apostolische beweging in dienst van de mensheid en de Kerk. - Opgericht door pater Marcial Maciel LC in 1959. - Wereldwijd ca. 65.000 leden in ruim 30 landen. - Erkend door de Pauselijke Raad voor de Leken. - Internationale homepage: www.regnumchristi.org Katholieke Charismatische Vernieuwing (KCV) - Opgericht in de Verenigde Staten in 1967. - Met kerkelijke goedkeuring van de Pauselijke Raad voor de Leken. - Nederlandse homepage: www.kcv-net.nl - Internationale homepage: www.iccrs.org Gemeenschap Emmanuel - Een gemeenschap voor alle levensstaten, die een spiritualiteit van aanbid- ding, compassie en evangelisatie kent. - Ontstaan in 1974 vanuit een charismatische gebedsgroep onder leiding van Pierre Goursat. - Wereldwijd verspreid in ruim 40 landen met ruim 6000 leden, waaronder 120 priesters en 110 seminaristen en met in Nederland een vestiging in Nijmegen met ca. 200 leden. - Met kerkelijke goedkeuring van de Pauselijke Raad voor de Leken. - Internationale homepage: www.emmanuel.info - Nederlandse homepage: www.emmanuelnederland.nl - Catechesebewegingen - Cursillo - Een driedaagse cursus in het Christen-zijn. - Begonnen op het Spaanse eiland Mallorca in 1949, sinds 1984 in Nederland. - Met kerkelijke goedkeuring van de Pauselijke Raad voor de Leken. - Nederlandse homepage: www.cursillo.nl Marriage Encounter (ME) - Organiseert weekendbijeenkomsten om te komen tot een diepere ontmoe- ting in een huwelijk of een gemeenschapsverband. - Met kerkelijke goedkeuring van de Pauselijke Raad voor de Leken. - Internationale homepage: www.wwme.org - Nederlandse homepage: www.marriage-encounter.nl De Neo-Catechumenale Weg - Een weg tot herontdekking van het geloof. - Opgericht in Madrid in 1964 door Kiko Argüello en Carmen Hernandez. - Wereldwijd verspreid in 108 landen. - Met kerkelijke goedkeuring van de Pauselijke Raad voor de Leken. - Internat. homepage: www.camminoneocatecumenale.it - Vredesbewegingen - Pax Christi - Internationale beweging voor vrede, verzoening en mensenrechten. - Ontstaan tijdens de Tweede Wereldoorlog als een initiatief van Franse burgers die Duitsland en Frankrijk met elkaar wilden verzoenen. - Wereldwijd aanwezig in 50 landen met ca. 60.000 leden. - Internationale homepage: www.paxchristi.net - Nederlandse homepage: www.paxchristi.nl Sant’Egidio (Sint Egidiusgemeenschap) - Opgericht in Rome in 1968 door Andrea Riccardi. - Actief in 25 landen met ca. 50.000 leden. - Lokaal komen de leden samen voor gebed en het aangaan van vriendschap met de armen. Op wereldschaal zet Sant’ Egidio zich in voor de dialoog tussen godsdiensten en de vreedzame oplossing van conflicten. - Met kerkelijke goedkeuring van de Pauselijke Raad voor de Leken. - Internationale homepage: www.santegidio.org - Benelux homepage: www.santegidio.be - Jongerenbewegingen - Jongerenkerk Venlo - Een gemeenschap van ouderen, jongeren en kinderen die hun eigen vieringen voorbereiden en vormgeven. - Opgericht in de jaren '60 van de 20e eeuw. - Omvat ca. 350 personen uit Venlo en omgeving. - Homepage: www.jkvenlo.nl Werkgroep Katholieke Jongeren (WKJ) - Een plaats binnen de Kerk waar activiteiten ontplooid worden voor jongeren, door jongeren. Geeft ook het tijdschrift Omega uit. - Opgericht in 1978. - Met kerkelijke goedkeuring van de Pauselijke Raad voor de Leken. - Homepage: www.wkj.nl Youth 2000 - Internationale katholieke jeugdbeweging, opgericht naar aanleiding van de WereldJongerenDagen in Santiago de Compostela in 1990. - Duitse homepage: www.jugend2000.org - Franse homepage: www.jeunesse2000.org - Amerikaanse homepage: www.youth2000usa.org Teenertime - Een eigentijdse, onafhankelijke, creatieve en katholieke beweging voor tieners van zo'n 12 tot 16 jaar. - Opgericht in 1995 als tienergroep in Beverwijk. - Homepage: www.teenertime.nl Life Teen - Internationale katholieke jongerenbeweging die jongeren wil helpen dichter bij Christus te komen. - Begonnen als jongerengroep onder leiding van pastoor Dale Fushek in Mesa, Arizona, USA. - Wereldwijd ruim 120.000 leden, verspreid over 20 landen. - Internationale homepage: www.lifeteen.com - In Nederland: Roermond - Sittard - Venlo - Haarlem - Internetcommunities - MSN-groepen - Internetcommunities die gebruik maken van de mogelijkheden die daartoe worden aangeboden door het MicroSoft Network. - Overzicht van Catholic Groups - Nederlandse groep: Katholiek van jong tot oud - Engelstalige groep: Catholic Yahoo!-groepen - Internetcommunities die gebruik maken van de mogelijkheden die daartoe worden aangeboden door Yahoo! - Overzicht van Catholic Groups MySpace - Internetcommunities waar mensen hun teksten, muziek, foto's en video's kunnen delen met anderen. - Overzicht met vele katholieke spaces. Jong Katholiek - Voortgekomen uit de Nederlandse organisatie voor de WereldJongerenDagen 2005 in Keulen. - Website: www.jongkatholiek.nl R.K. Platform 30 + - Doorgeefluik voor activiteiten voor katholieken in de leeftijd van 28 t/m 45 jaar, waarin plaats is voor ontmoeting, bezinning en ontspanning. - Website: www.platform30plus.ontheweb.nl JeePeeTwo - Katholieke jeugd- en jongerencommunity in de geest van paus Johannes Paulus II. - Website: www.jeepeetwo.nl Facebook-pagina's - Als nieuwste vorm van internetcommunities fungeren pagina's op Facebook. Dat is sinds 2007 de grootste sociale netwerksite ter wereld geworden, waarop dus uiteraard ook talloze katholieken actief zijn. - Voor de meest uiteenlopende katholieke organisaties en onderwerpen zijn er aparte pagina's aangemaakt. Wie lid van Facebook is, kan deze eenvoudig via de interne zoekfunctie opzoeken.

ALGEMENE LINKS Ridderorden Artikel in de Catholic Encyclopedia: The Military Orders (1911) Great European Orders of Chivalry door Guy Stair Sainty Derde orden Overzicht van Lekengroeperingen Artikel in de Catholic Encyclopedia: Third Orders (1912) Broederschappen Artikel in de Catholic Encyclopedia: Confraternity (1908) Idem: Purgatory Society (1911) Verenigingen Artikel in de Catholic Encyclopedia: Pious Associations (1907) Zie aldaar ook: Right of Voluntary Association (1907) Catholic Fraternity International: www.catholicfraternity.net Overzicht van de archieven van katholieke Stands- en vakorganisaties J.W. Koten, Van genootschappen, sociëteiten en andere verenigingen (5), in: Ons Erfgoed, 9e jaargang (2001), nr. 3. Nieuwe bewegingen Overzicht van 15 nieuwe bewegingen en gemeenschappen Het KASKI-rapport over nieuwe bewegingen (in PDF-formaat) Wikipedia-artikel: Neue Geistliche Bewegung